KORRUPSİYA XARİCİ İŞ ADAMLARINI AZƏRBAYCANDAN QAÇIRIR

	05 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

İqtisadiyyat

KORRUPSİYA XARİCİ İŞ ADAMLARINI AZƏRBAYCANDAN QAÇIRIR

2009-11-09

Vüqar Bayramov: “İnhisar və yüksək korrupsiya səviyyəsi xarici investisiyanın ölkəyə gəlməsini əngəlləyir”

Azərbaycana daxil olan xarici investisiyaların həcmində ciddi azalmalar var. Dövlət Statistika Komitəsindən qəzetimizə verilən məlumata görə, 2008-ci ildə xarici investisiyalar 6 milyard 847,4 milyon, birbaşa investisiyalar isə 3 milyard 844,8 milyon dollar təşkil edib. O cümlədən neft-qaz sektoruna xarici investisiya 3 milyard 350,7 milyon, qeyri-neft sektoruna isə 494,1 milyon dollar olub. 2009-cu ilin I yarısında isə məcmu xarici investisiya 1 milyard 970,7, birbaşa investisiyalar isə 1 milyard 400,6 milyon, o cümlədən neft-qaz sektoruna 1 milyard 061,6, qeyri-neft sektoruna 350 milyon dollar olub.

Ekspertlər bu azalmanın obyektiv və subyektiv səbəblərinin olduğunu bildirir. İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramov yaranmış durumu “Ekspert” jurnalına şərh edərək bildirib ki, 2009-cu ildə xarici investisiyaların həcminin azalması əvvəldən gözlənilirdi: “Qlobal maliyyə böhranının təsiri ilə birbaşa investisiyaların həcmi yalnız Azərbaycanda deyil, digər ölkələrdə də azalıb. Çünki böhranın təsirlərindən biri odur ki, investisiya şirkətləri qərar qəbul edərkən daha tərəddüdlü olur. O baxımdan maliyyə böhranı başlayandan sonra investisiyaların həcmində də azalmalar var. Əgər ”Ceneral Motors" kimi iri şirkət nəinki yeni investisiya həyata keçirmir, hətta bir sıra ölkələrdəki zavodlarını da bağlayırsa, bu, o deməkdir ki, birbaşa investisiyaların həcmində azalmalar var. Azərbaycanda birbaşa xarici investisiyaların azalmasının da birinci səbəbi odur ki, dünya maliyyə böhranı davam edir. Böhran xaricdən Azərbaycana daxil olan vəsaitlərin həcminə təsir göstərməyə bilməzdi. Çünki investorlar ehtiyatlı davranmağa məcbur olub. Məsələ həm də ondadır ki, investorların vəsaitləri tükənib. Maliyyə böhranı maliyyə qıtlığının yaranması, bu isə investorların xaricə maliyyə yatırması üçün vəsaitlərinin olmaması deməkdir".
V.Bayramovun sözlərinə görə, əslində Azərbaycana birbaşa xarici investisiyaların həcmi 2008-ci ildən azalmağa başlayıb: “2007-ci ilə nisbətən 2008-ci ildə azalma müşahidə olunmuşdu. Bu, ”Hasilatın pay bölgüsü" sazişinə əsasən nəzərdə tutulan investisiyaların 2006-cı ildə başa çatması ilə bağlıdır. 2006-cı ilədək xarici şirkətlər neft sektoruna yönəldəcəyi investisiyaları başa çatdırmalı idi. 2000-ci ilin əvvəlindən neft sektoruna axan güclü xarici investisiya 2006-cı ildən azalmağa başladı. Bu isə təbii olaraq bütövlükdə birbaşa xarici investisiyaların azalmasına təsir göstərdi".
Bütün bunlar obyektiv səbəblərdir. Ekspertin fikrincə, xarici investisiyaların azalmasının subyektiv səbəbləri də var: “Azərbaycan bizneslə məşğul olmaq hesabatında xeyli irəliləsə də bu, o demək deyil ki, ölkədə biznes mühiti yaxşılaşıb. Biznesin qeydiyyatı ilə bağlı işlər görülüb, lakin biznes mühiti ilə bağlı ənənəvi problemlər qalır. Əslində maliyyə böhranı dövründə biznes mühiti pis olan ölkələrə investisiyaların daha az gəlməsi məhz xarici investorların riskli ölkələrə vəsait yönəltmək istəməməsi ilə bağlıdır. Yəni vəsait azdır və investor vəsaiti yerləşdirən zaman risk amilinə daha çox önəm verib daha az riskli, investisiya mühiti daha yaxşı olan ölkələrə üstünlük verir. Bu baxımdan problemlərdən biri məhz investisiya mühitində problemlərin qalmasıdır. Digər səbəb ölkədə hamının bildiyi və hamının etiraf etdiyi inhisarın olmasıdır. İnhisar və yüksək korrupsiya səviyyəsi xarici investisiyanın ölkəyə gəlməsini əngəlləyir. İnhisar o deməkdir ki, burada rəqabət imkanı məhduddur, rəqabət imkanının məhdudluğu isə o deməkdir ki, investisiyanın gəlir gətirmək imkanı məhduddur. Beynəlxalq Şəffaflıq Təşkilatının hesabatına görə, Azərbaycan dünyanın ən çox korrupsiyaya uğramış ölkələrindən biridir. Bu halda aydın məsələdir ki, xarici investorların korrupsiya yüksək olan ölkələrdə işləyən zaman əlavə xərcləri yaranır. Bu isə investisiyaların cəlb edilməsi ilə bağlı maneələrin formalaşmasına gətirib çıxarır”.
Ekspert onu da deyir ki, qlobal maliyyə böhranı olmasaydı da Azərbaycanda xarici investisiyaların həcminin azalması müşahidə olunmalı idi: “Çox təəssüf ki, bu istiqamətdəki proqnozlara baxmayaraq hökumət əvvəlcədən fəaliyyət həyata keçirmədi. Söhbət ondan gedir ki, neft sektoruna qoyulan investisiyanın həcminin azalacağı gözlənilir, hökumət isə buna uyğun olaraq qeyri-neft sektoruna investisiyaların cəlb edilməsini sürətləndirmək üçün heç nə etmir. Baxmayaraq ki, hökumət hər ilin başlanğıcında ölkənin Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) üzv olacağı ilə bağlı açıqlamalar verir, amma bu baş vermir. Təəssüf ki, Azərbaycanda investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı islahatlar da, ölkənin beynəlxalq qurumlara inteqrasiyası da zəifdir. 2009-cu ildə praktiki olaraq nə neft, nə də qeyri-neft sektoruna yönələn investisiyaların həcmində artım müşahidə olunmadı”.

Həbibə ABDULLA

741 dəfə baxılıb