İKİLİ MÜHASİBATLIĞI YARADANLAR ELƏ DÖVLƏT ORQANLARIDIR

	13 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

İqtisadiyyat

İKİLİ MÜHASİBATLIĞI YARADANLAR ELƏ DÖVLƏT ORQANLARIDIR

2010-03-12

Nazim Məmmədov: “Dövlət müəssisələrində də zərflərdə vəsait verilir”

Xəbər verildiyi kimi, üç dövlət orqanı özəl müəssisələrdə ikili mühasibatlığa qarşı mübarizəyə başlayır. Dövlət Sosial Müdafiə Fondu, Vergilər Nazirliyi və Dövlət Əmək Müfəttişliyi ilə birgə özəl müəssisələrdə ikili mühasibat və əmək haqlarının leqallaşdırılması üzrə araşdırmalara başlayıb. Araşdırmalar zamanı özəl sektorda əmək haqlarının leqallaşdırılması sahəsində çoxlu nöqsanlar aşkarlanıb.

Qeyd edək ki, başladılan proses birmənalı qarşılanmır. Bir çoxları bunu özəl sektora təzyiq kimi dəyərləndirirlər. Üstəlik, ekspertlər hesab edirlər ki, ikili mühasibatlığa qarşı mübarizə özəl sektordan yox, elə aidiyyati dövlət orqanlarından başlamalıdır. Yəni sahibkarların, müəssisələrin ikili mühasibatlığa üstünlük vermələrinin əsl səbəbi araşdırılmalıdır. Bu isə təbii ki, ilkin olaraq gömrük sənədləşməsindən başlamalıdır. Belə ki, ölkəyə mal gətirən heç bir iş adamı gömrükdə heç də rəsmi rüsumla canını qurtara bilmir. Dəfələrlə yazıldığı kimi, gömrükdə real rüsumdan qat-qat artıq rüşvət alınır və bunun müqabilində idxal olunan mal həcmi dəfələrlə azaldılır. Yəni əgər bir adam ölkəyə 10 vaqon mal gətirirsə, bunun cəmi 1 vaqonu rəsmiləşdirilir, qalanı isə rəsmi rüsumdan qat-qat artıq rüşvət müqabilində ölkəyə buraxılır. Bu zaman təbii ki, sahibkar gömrükdə verdiyi pulu satışa çıxardığı malın qiymətinə əlavə etməlidir. Sonrakı mərhələdə isə vergi iş adamlarını sıxma-boğmaya salır. Sahibkar gömrük bəyannaməsi ilə satış qiymətləri arasındakı fərqi əlində əsas tutan vergi işçilərinə də xeyli miqdarda pul verməklə işini “sahmana salır”. Bütün bunların sonunda isə ortaya ikili mühasibatlıq çıxır. Bu, o deməkdir ki, dövlət orqanları səbəbi qoyub nəticənin üzərinə gedirlər.
Parlamentin İqtisadi siyasət komitəsinin üzvü Nazim Məmmədovun sözlərinə görə, ikili mühasibatlığı yaradan obyektiv və subyektiv səbəblər var. Onun fikrincə, sosializmdən kapitalizmə keçid sahibkarlıq fəaliyyətini daha da genişləndirdi: “İnsanlar bir növ dövlətə yox, özlərinə işləməyə üstünlük verdilər. Ancaq hər bir vətəndaş bilməlidir ki, ödədiyi vergi dövlət büdcəsinə gedir. Bütün ölkələrdə belədir, hamı istəyir ki, vergini az ödəsin. Vergilər optimal olmalıdır, mən bununla razıyam. Amma başqa ölkələrdə də eyni dərəcədə vergi ödənir”. N.Məmmədov hesab edir ki, inzibati metodlar artırılmalıdır. Deputat qeyd etdi ki, əmək müqavilələrinin imzalanmaması, iş alanların öz hüquqlarını bilməməsi problemi ciddidir. Həmsöhbətimizin fikrincə, özəl müəssisələrlə yanaşı, dövlət müəssisələrində də ikili mühasibatlıq var: “Biz etiraf etməliyik ki, dövlət müəssisələrində zərflərdə vəsait verilir. Düzdür, qanunvericilikdə bu var. Yəni ştat maaşından əlavə müxtəlif formalarda ödənişlər etmək üçün qanunvericilik imkan verir. Amma vergiyə cəlb edilməsi şərti ilə”. N.Məmmədovun fikrincə, işini qanunla quran sahibkara qanunun sərtləşdirilməsi problem yaratmır. Bəs qanunla işləyə bilən sahibkar varmı? Onun sözlərinə görə, kənar auditə cəlb olunan kifayət qədər müəssisələr var: “Bunların arasında banklar da var, sığorta şirkətləri də, səhmdar cəmiyyətlər də. Lakin əfsuslar olsun ki, özəlləşmədən sonra yaranmış səhmdar cəmiyyətlərin rəhbərləri qazanclarını gizlətmək üçün ikili mühasibatlığa üstünlük verirlər”. N.Məmmədovun sözlərinə görə, ikili mühasibatlıqda maraqlı olan məmurlar da var.

HƏBİBƏ

938 dəfə baxılıb