GÜBRƏ VƏ MİNERALLARIN İDXALINDA BÖYÜK KORRUPSİYA

	13 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

İqtisadiyyat

GÜBRƏ VƏ MİNERALLARIN İDXALINDA BÖYÜK KORRUPSİYA

2010-09-02

Dövlət xətti ilə gətirilən keyfiyyətsiz gübrələr fermerlərə sırınır

Taxıl Fondu üçün taxıl yığımının vaxtı uzadılıb. Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) Dövlət Material Ehtiyatları Agentliyi Dövlət Taxıl Fondu üçün ölkədə istehsal olunmuş yüksək keyfiyyətli buğdanın tədarükünün müddətini artırıb. APA-nın xəbərinə görə, müddət oktyabrın 1-dək uzadılıb. Qeyd edək ki, yerli buğda istehsalçılarından Dövlət Taxıl Fonduna tədarük olunan taxılın qəbulu cari ilin iyulun 1-dən sentyabrın 1-dək nəzərdə tutulurdu. Taxılın tonu üçün əvvəlcə 160 manat təklif olunsa da, sonradan bu qiymət 180 manata qaldırılıb.

Yerli fermerlər isə 18 manatın da az olduğunu bildirirlər. Onların qənaətincə, taxılın maya dəyəri ilə təklif olunan qiymət arasında onların ziyanına fərq var. Kənd təsərrüfatı üzrə ekspert Vahid Məhərrəmlinin sözlərinə görə, məhsuldarlığın aşağı olması vəziyyəti daha da çətinləşdirir: “Məhsuldarlıq bu il hər hektara 20 sentnerdir. Belə olan halda, qeyd olunan qiymət yalnız və yalnız maya dəyəri deməkdir. Maya dəyərində isə fermerin özünün və ailəsinin əməkhaqqı oturmur. Yəni maya dəyəri yalnız aqrotexniki qaydalara əməl etmək üçün çəkilən xərclərdir. Üstəlik, məhsuldarlıq az olanda zibil çıxışı, qarışıq da çox olur. Deyək ki, fermer bir hektardan 20 sentner məhsul götürübsə, onun təxminən 13-14 sentneri satış üçün yararlıdır. Təbii ki, Taxıl Fondunun təklif etdiyi qiymət reallıqla uyğunlaşmır. Bu gün dünya bazarında taxılın bir kiloqramı 23-24 qəpikdir. Bununla müqayisədə də fondun qiyməti çox aşağıdır və stimul vermir ki, kəndli gələcəkdə taxılçılığın inkişafı ilə məşğul ola bilsin”.
V.Məhərrəmli qeyd etdi ki, Qazaxıstandan ölkəyə idxal edilən taxıl bizim bazara 25-26 qəpiyə çıxacaq. Belə olan halda bazarda taxılın kiloqramı ən azı 25 qəpik olacaq. Bu zaman isə fermer öz taxılını 18 qəpiyə satmaqda qətiyyən maraqlı ola bilməz: “İndi mövsümdür və adətən bu vaxtlarda taxıl ucuzlaşır. Yəqin ki, mövsümdən sonra bir qədər də bahalaşacaq taxılın qiyməti”. Ekspertin fikrincə, Taxıl Fonduna tədarük edilən taxıl üçün real bazarda olduğundan aşağı qiymət təklif etmək düzgün deyil. Ona görə də fond bazarda monitorinq aparıb, qiyməti müəyyənləşdirib taxılı fermerlərdən həmin qiymətə almalıdır. Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, ölkədə məmur da kəndli də eyni miqdarda çörək istehlak edir. Odur ki, kəndliyə heç bir fayda götürmədən taxıl istehsalı ilə məşğul olmağı təklif etmək düzgün olmaz.
Mütəxəssisin açıqladığı daha bir maraqlı məsələ dövlət tərəfindən xaricdən alınan gübrə və minerallarla bağlı oldu. V.Məhərrəmlinin sözlərindən belə məlum oldu ki, gübrə və mineralların alınması zamanı korrupsiya hallarına yol verilir: “Həyata keçirilən tədbirlər, fermerlərə verilən subsidiyalar taxılçılığın inkişafı üçün zəmin yaratmır. Son ildə əldə olunan nəticə onu göstərdi ki, hökumətin cəhdi boşa çıxdı. Dövlət səviyyəsində idxal olunan gübrələrin keyfiyyəti aşağı olduğu üçün onların məhsuldarlığa elə də ciddi təsiri olmadı. Təsəvvür edin ki, 20 faiz təsiredici qüvvəyə malik olan fosforu 40 faizlik fosforun qiymətinə kəndliyə sırıyırlar. Burda ciddi korrupsiya və mənimsəmə var. Biz dəfələrlə demişik ki, hökumət bu işə girişməsin, nə qədər vəsait ayrılırsa verilsin fermerə. Çünki fermer daha məsuliyyətli olar bu məsələdə. Amma bir sıra məmurlar bu işi əldən vermirlər, çünki bu, onlar üçün gəlir mənbəyidir. Belələri ucuz qiymətə alıb gətirdikləri aşağı keyfiyyətli gübrəni fermerlərə baha qiymətə sırıyırlar və arada filan qədər vəsait mənimsəyirlər. Bu halda təbii ki, məhsuldarlıq da aşağı olur”.
Ekspert bildirdi ki, il ərzində gübrə və mineralların alınmasına xərclənən vəsait gizlədilsə də, təxmini hesablamalar nəticəsində müəyyən rəqəm ətrafında mülahizə yürütmək olar. Belə ki, hər hektar taxıl sahəsinə təxminən 250 kiloqram gübrə və mineral verilir. Ölkədə isə 900 min hektar sahədə taxıl əkilir. Təxminən 200 min tondan çox gübrə və mineralın əksəriyyəti dövlət vasitəsilə idxal olunur. Fərdi qaydada bu işlə məşğul olmaq istəyən adamlara isə problemlər yaradılır. Ona görə də fermerlərin daha yaxşı gübrə və mineral seçmək imkanı məhdudlaşdırılır. Bütün bunlar son nəticədə torpaqlarda deqradasiyaya səbəb olur. V.Məhərrəmlinin sözlərinə görə, gələcəkdə torpaqların bərpası üçün külli miqdarda vəsaitə ehtiyac olacaq.

HƏBİBƏ

673 dəfə baxılıb