“AZƏRBAYCANDA DÖVLƏTÇİLİK MƏHV OLUB GEDİR”

	13 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Bizim qonaq

“AZƏRBAYCANDA DÖVLƏTÇİLİK MƏHV OLUB GEDİR”

2010-02-16

Müxalifətin tanınmış simaları ölkə problemlərinin rentgenini çıxartdı

Son günlər siyasi səhnədə ən çox dartışılan mövzulardan biri də müxalifətin birliyi məsələsidir. Tərəflər bu birliyin vacibliyi haqda çox danışsalar da, qarşılıqlı ittihamlar, mübahisələr uğurlu bir birlik modeli tapılmasına imkan vermir. Azərbaycanın demokratik müxalifəti sayılan qüvvələr bu gün bir-birinə qarşı savaş halındadır. Belə bir vəziyyəti nəzərə alaraq, həmçinin ölkə siyasətində baş verənlərin təhlilini aparmaq üçün “Bizim qonaq” rubrikasında növbəti debat təşkil etdik.

“Yeni Müsavat”ın danışmanı, millət vəkili Pənah Hüseynin moderatorluğu ilə Müsavat Partiyası Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri Arif Hacılı və Azərbaycan Demokrat Partiyasının sədri Sərdar Cəlaloğlu polemika apardılar. Müzakirələr öncə cari məsələlər ətrafında getdi.

Pənah Hüseyn:
- Mən söhbətə başqa sualla başlamaq istəyirdim. Amma bu debatdan bir az əvvəl “Yeni Müsavat”da Sərdar Cəlaloğlunun söylədiyi bir fikrə rast gəldim. Ona görə də buradan başlamaq istəyirəm. Fevralın 5-də ölkədə hava şəraitinin kəskin dəyişməsindən sonra ölkədə yaranan məlum problemlərlə bağlı siyasi müxalifətin hakimiyyətin üzərinə niyə getmədiyinə dair mövzu işlənilib. Sərdar bəyin bu barədə suala cavabı ondan ibarət olub ki, burada nə baş verib ki? Vaşinqtonda da qar yağıb, orada da fövqəladə vəziyyət elan olunub. Mənim sualım ondan ibarətdir: nə baş verməlidir ki, müxalifət, Sərdar Cəlaloğlu və partiyası hakimiyyətin üzərinə getsin?

Pənah bəyin bu sualı verməsinin ardınca dərhal mübahisə yarandı.

Sərdar Cəlaloğlu:
- Əvvəla, bir fikri kontekstdən çıxaranda səhv bir nəticə alınır. Mən Amerikada da belə halların olduğunu demişəm, sonra da vurğulamışam ki, əgər xalq çörəyinin boğazından çıxarılmasına etiraz etmirsə, qara, işıqsızlığa görə dünəndən ayağa qalxmaz. Amerika məsələsini ona görə göstərmişəm ki, hansısa bir texniki problem ortaya çıxanda onu yox, bütövlükdə hökumətin qışa hazırlığı olmamasını tənqid etmək lazımdır. Xalqın mübarizəyə qalxmasına gəlincə, əgər xalq ən birinci məsələyə görə etiraza qalxmırsa, üçüncü, dördüncü dərəcəli məsələlərə görə, konkret işığın sönməsinə görə biz onu küçələrə çıxara bilməyəcəyik.

P.Hüseyn:
- Söhbət xalqdan getmir, müxalifət partiyalarının özünün etirazından gedir.

S.Cəlaloğlu:
- Aydındır. Xalqın iştirak etmədiyi hər hansı bir proses demoqogiyadan başqa bir şey deyil. Biz siyasi demoqogiya ilə məşğul olmamalıyıq. Azərbaycan xalqı bilməlidir ki, onun taleyi öz əlindədir, müxalifətin və iqtidarın əlində deyil. Demokratiya kütləvi qəhrəmanlıqdır.

P.Hüseyn:
- Son illərdə energetika sahəsinə dövlət büdcəsindən 2 milyard manat pul ayrılıb. İndi də baş verən qəzanın səbəbi kimi deyilir ki, hazırda istifadə olunan elektrik naqilləri 50-60-cı illərdə çəkilib. Sizcə, müxalifət korrupsiyanın göstəricisi kimi, buradan başlamalı deyildimi? Bu siyasi məsələdir.

S.Cəlaloğlu:
- Əlbəttə, korrupsiyadan xəbər verir. Amma məsələ ondadır ki, bizim problemlərimizdən biri də siyasi müxalifətin vəzifəsi olmayan məsələlərin onun üstünə yüklənməsidir. Həmkarlar ittifaqlarının, QHT-lərin, rəsmi dövlət strukturlarının, hüquq-mühafizə orqanlarının vəzifə və səlahiyyətlərini bizim üstümüzə yükləyirlər. Korrupsiya iqtisadi cinayətkarlıqdır, buna görə prokurorluq cinayət işi başlamalıdır. Müxalifət yalnız korrupsiya ilə bağlı bəyanat verə, bunları göstərə bilər. Biz bunları göstəririk. Bizdə müxalifət anlayışı dar bir mənada anlaşılır. İndiyə qədər xalqın və müxalifətin yerinin müəyyənləşdirilə bilməməsinin səbəblərindən biri də budur. Müxalifəti hakimiyyəti əvəz edəcək qüvvə kimi qoyurlar. Amma normal cəmiyyətlərdə və demokratik anlamlarda müxalifətin vəzifələrindən biri də hakimiyyətin effektli idarə olunmasına çalışmaq, hakimiyyəti dəyişdirmək, problemlərin həllində iqtidarla birgə çıxış eləmək, xalqı özünün siyasi hakimiyyətinə hazırlamaqdır və sair. Biz bu vəzifələrin 4-5-ni kənara qoyub yalnız biri ilə məşğul oluruq.

P.Hüseyn artıq moderatorluğunu “unudaraq” tərəfə çevrilir:
- Mən hesab edirəm ki, bu, siyasi opportunizmdir. Bunu həm də müxalifətçilikdə son dövrdə geniş yayılmış siyasi kompramizm hesab edirəm.

S.Cəlaloğlu:
- Bu, sizin fikrinizdir, hörmətlə yanaşıram. Siz özünüz də müxalifət nümayəndəsisiniz. Məni o şeydə ittiham edirsiniz ki, özünüz də bu mövqeyi nümayiş etdirirsiniz.

Arif Hacılı:
- Bir çox digər məsələlərdə olduğu kimi, Pənah bəyin qaldırdığı bu məsələdə də Azərbaycan müxalifətinin mövqeyi eyni deyil. Elə qeyd etdiyiniz yazıda (müxalifətin hakimiyyətin üzərinə niyə getməməsi mövzusunu nəzərdə tutur - red.) mənim də mövqeyim var və bu cavab istər Sərdar Cəlaloğlunun, istərsə də İqbal Ağazadənin cavabından fərqlənir. Mən bildirmişəm ki, Müsavat fürsətcil partiya deyil. Mən hesab etmirəm ki, Azərbaycanda Vaşinqtonda baş verən hadisə kimi fövqəladə bir təbii fəlakət baş vermişdi. 2-3 dərəcə şaxta olub, 10 sm civarında qar yağmışdı. Bu, ölkədə nəinki müəssisələrin dayanmasına, məktəblərin bağlanmasına səbəb oldu, insanların bütün həyatında durğunluq əmələ gəlməsi ilə nəticələndi. İşıq yanmadı, metro bir müddət işləmədi, internet olmadı, telefonlar çalışmadı, qəzetlər çıxmadı və sair. Bu problemlərin heç biri Amerikada baş vermədi. Baxmayaraq ki, Vaşinqtonda təxminən 2 metr hündürlüyündə qar yağmışdı...

P.Hüseyn:
- Mən bir məqama diqqət çəkim ki, ölkənin enerji sektorunda ikinci dəfə problem qardan iki gün sonra baş vermişdi...

A.Hacılı:
- Bəli. Sərdar Cəlaloğlunun bu məsələdə mövqeyi tamamilə hökumətin mövqeyi ilə üst-üstə düşür. Mən Azərbaycan televiziyalarında da bu cür izah və şərhlərlə rastlaşmışdım. Hesab eləmirəm ki, söhbət bu iki-üç gündə baş verən hadisəyə münasibətdən getməlidir. Bu, Azərbaycan hakimiyyətinin əsas öyündüyü iqtisadi sahənin bərbad vəziyyətdə olmasını göstərdi. Elə hadisələr zamanı ölkə başçısı İlham Əliyev müsahibə verərək, Azərbaycanın ən sürətli inkişaf edən ölkə olduğunu deyirdi. Halbuki bizdə inkişaf dedikdə, ayrı-ayrı sahələrə ayrılan maliyyə vəsaitinin həcmi nəzərdə tutulur. Yəni tutaq ki, 2009-cu ildə tikintiyə 4 milyard manatdan artıq vəsait ayrılıbsa, bu tikinti sahəsinin inkişafı kimi dəyərləndirilir. Hansı ki, İlham Əliyevin həmin açıqlamasından dərhal sonra Muğanlı-İsmayıllı yolunun çökməsinə dair kadrlar göstərildi. Bütün bunlar korrupsiya rejiminin yaratdığı fəsadların görüntüsüdür. Bu, hakimiyyət dairələrinin iddia etdiyindən fərqli olaraq, Azərbaycanda heç bir real iqtisadi inkişaf olmamasının aşkara çıxması idi. Müqayisə üçün deyim ki, 2008-ci ildə Gürcüstanın bütün dövlət büdcəsi Azərbaycanda tikintiyə, o cümlədən yol tikintisinə ayrılmış vəsaitdən xeyli az olub. Ancaq Gürcüstana gedib-gələn adamlar bilir, bu ölkədə yolların vəziyyəti təxminən Azərbaycanda olduğu kimidir. Hətta Gürcüstanın bəzi yollarının, məsələn Tiflis-Qori magistralının analoqu Azərbaycanda yoxdur. Nobel prospektinin salınması zamanı Almaniyada olduğundan qat-qat artıq vəsait xərclənib, amma qar yağan günlərdə həmin yolun bir çox hissələri bərbad vəziyyətdə idi. Müxalifət bu hadisələrə təbii ki, reaksiya verməlidir. Mən hesab etmirəm ki, buna dair mövqe bildirmək siyasi demoqogiyadır. Biz əlimizdən gələni etməliyik, real vəziyyətə uyğun olaraq addımlarımızı atmalıyıq. Müsavat Partiyasının birinci başqanı Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Azərbaycanın istiqlaliyyəti uğrunda mübarizəsini uzun illər, dünyadan köçənədək davam etdirib. Və bu mübarizənin nəticəsi oldu. Müxalifət adına iddia edən partiya hətta təkbaşına qalsa belə, hakimiyyətin siyasətinin mahiyyətini cəmiyyətə aşkarlamalıdır. Bizim Azərbaycanın gələcəyinə nikbin yanaşmağımızı əsaslandıran əsas cəhətlərdən biri cəmiyyətimizin dəyişiklik istəməsidir. Azərbaycan cəmiyyətini Stalin dövrü ilə müqayisə etsək, oxşar cəhətlərlə yanaşı, fərqli cəhətlər də var. Totalitar rejim o vaxt da mövcud idi, indi də mövcuddur. O vaxt da xalqın maraqlarını nəzərə almayan siyasət yeridilirdi, indi də buna oxşar siyasət yeridilir, hər vasitə ilə demokratiya, insan haqları tapdanır. Ancaq əsaslı bir fərq ondan ibarədir ki, sovet xalqı Stalini sevirdi, lakin Azərbaycan xalqı öz rəhbərini sevmir. Azərbaycan cəmiyyəti dəyişiklik istəyir, xalq demokratiyaya hazırdır. Ona görə hazırdır ki, biz fəaliyyət göstəririk, bir neçə qəzet, ictimai-siyasi xadimlər fəaliyyət göstərir. Bu fəaliyyət də olmasaydı, Azərbaycan cəmiyyəti də Haiti, Nigeriya, hətta Kuba, Belarus cəmiyyəti kimi dəyişikliklərə hazır olmazdı.

P.Hüseyn:
- Metro dayananda vaqonların içində fanar belə yox idi. Orada çox dəhşətli panika yarana bilərdi. Əgər bu kimi hallar baş verdikdən sonra da məmurlar öz vəzifələrində qala bilirsə, heç bir məsuliyyət daşımırlarsa, bu şəraitdə nə qədər vəsait xərclənsə belə, inkişafa nail olmaq mümkün deyil. Təsəvvür edin ki, belə bir ağır vəziyyətdə Tağı Əhmədov jurnalistə deyir ki, burada nə vızıldayırsınız? Heç bir normal ölkənin hətta dövlət başçısı bu cür münasibət göstərə bilməz. Əgər məsuliyyət varsa. Ona deyiblər ki, metroda hansısa vəzifəyə yaxın qohumunu işə qoyub, Tağı Əhmədov “kimi qoymalıyam ki” deyə cavab verib.

A.Hacılı:
- Çox yaxşı hal oldu ki, metroda bu hadisələrdə ölən, ağır xəsarət alan olmadı. Ancaq orada qalan minlərlə adam stress keçirdi, əsəb gərginliyi yaşadı. Lakin hakimiyyət bunun üçün sanki heç bir məsuliyyət daşımır.

P.Hüseyn:
- Bizdə başqa məlumatlar da var. Təkcə Tağı Əhmədov deyil, qohumbazlığı prinsipə çevirən digərləri də var. Biz 26 yaşında bir şəxsə ad günündə polkovnik, bir qədər sonra isə general rütbəsi verilən cəmiyyətdə yaşayırıq...

S.Cəlaloğlu:
- (sözünü kəsərək) Pənah bəy, biz bura nəyə yığışmışıq? “Yeni Müsavat”da bu səviyyəli debatlar kifayət qədər təşkil olunub. Mən istəyirəm ki, burada fundamental olaraq Azərbaycandakı ictimai-siyasi həyatı təhlil edək.

P.Hüseyn:
- Hara tələsirsiniz? Bu da vacib məsələdir, bunu bitirək, digər məsələlərə keçərik.

Sərdar Cəlaloğlu: “Eyni sualı Müsavat Partiyasına da verə bilərəm: siz niyə camaatı küçəyə çıxarmadınız?”

S.Cəlaloğlu:
- Mən konkret olaraq bu məsələyə münasibətimi bildirim ki, müxalifət sistemli mübarizə aparmalıdır. Gözləməməlidir ki, qışda qəfildən işıqlar keçəndə ayağa qalxaq. Biz təkcə cari mübarizə aparmamalıyıq. Arif bəy deyir ki, heç olmasa, bəyanat səviyyəsində buna münasibət bildirilməli idi. Demokrat Partiyası olaraq yaranmış problemlərlə bağlı həm bəyanat vermişik, həm də hökumətə təkliflərimizi göndərmişik. Sual bundan ibarətdir ki, camaatı küçəyə niyə çıxarmamışıq? Eyni sualı mən Müsavat Partiyasına da verə bilərəm ki, siz niyə camaatı küçəyə çıxarmadınız? Burada məni niyə ittiham edirsiniz ki?

P.Hüseyn:
- Biz sizi ittiham etmirik. Sadəcə, dediyiniz fikirləri təhlil etdik.

S.Cəlaloğlu:
- Bilirsiz, bizdə niyə inkişaf yoxdur? Mən belə şeylərdən danışacam, boş-boş danışmağın nə mənası var? Bizim ümumiyyətlə, diskussiya aparmağımızın formasının özü düzgün deyil. Biz bir yerdə oturan kimi, bir tərəf özünü prokuror kimi aparır, yaxud da başqa tərəfə yarlıq atır. Mən danışan kimi Arif bəy dedi ki, bunların mövqeyi ilə hökumətin mövqeyi üst-üstə düşür. Ola bilər ki, bizim fikirlərimiz üst-üstə düşsün. Amma bu cür ön yarğı ilə biz diskussiya aparıb, nəticə əldə edə bilmərik. Bu gün çox ciddi problemlər var. Müxalifət, siyasi inkişaf məsələsi, dövlət, cəmiyyət problemləri var. Biz bu problemləri ikitərəfli yanaşıb, onu müəyyən bir həddə qədər açmasaq, danışdıqlarımızın heç bir nəticəsi olmayacaq.

P.Hüseyn:
- Sərdar bəy, qeyd etdiyimiz problem xalqın ən ağrılı yeridir və təhlükəsizlik baxımından da aktual məsələdir.

S.Cəlaloğlu:
- Mən elə düşünmürəm. Azərbaycanın ən ciddi problemi dövlətçiliyin olmamasıdır. Pənah bəy, Azərbaycanda dövlətçilik məhv olub gedir. Problemlər buradan qaynaqlanır.

A.Hacılı:
- Söhbət Sərdar bəyin dediyi problemin yaratdığı fəsadlardan gedir. Amma bu fəsadlara düzgün qiymət vermək lazımdır. Mən bu məsələlərdə sizi heç də hökumətlə eyni mövqe tutmaqda ittiham etmədim. Sadəcə, Sizin bir fikrinizə - “Vaşinqtonda da eyni problem yaranmışdı” deməyinizə...

S.Cəlaloğlu (sözünü bitirməsinə imkan vermədən):
- Əvvəla, mən Vaşinqton yox, Amerika demişəm.

A.Hacılı:
- Vaşinqton da Amerikanın paytaxtıdır.

S.Cəlaloğlu:
- Siz görünür ki, mənim nə dediyimi oxumamısınız....

Elşad Məmmədli:
- Problem yarandı, buna görə kimsə cəzalandırılmadı. Bu, hakimiyyətə müxalifət və cəmiyyət tərəfindən təpki göstərilməməsindən irəli gəlmir ki?

S.Cəlaoğlu:
- Qətiyyən elə deyil. Azərbaycanda formal olaraq dövlət var. Formal olsa belə, dövlət strukturlarının vəzifələri var. Türkiyədə siyasi partiyaların bir-birilərinə nə deməsindən asılı olmayaraq, dövlət strukturları öz işlərini görürlər. Biz məsələyə siyasi tərəfdən yanaşırıq.

- Cinayət işini kim qaldırmalıdır?

S.Cəlaloğlu:
- Hüquq-mühafizə orqanları qaldırmalıdır. Amma söhbət ondan gedir ki, bunun baş verməsi üçün aşağıdan yuxarıya doğru təpki göstərilməlidir.

P.Hüseyn:
- Sərdar bəy, niyə elə deyirsiniz axı? Müxalifətin sadə bir vəzifəsi var. Müxalifət ən azı real vəziyyəti oturub tənqid eləməlidir. Siz bu məsələdə tənqid etməyin əleyhinə çıxırsınız. Deyirsiniz ki, nə fərqi var, Vaşinqtonda da olub, burda da. Siz adi tənqid etməyi də müxalifətin funksiyasından kənarda qoyursunuzsa, onda siyasi baxımdan siz kimsiniz?

S.Cəlaloğlu:
- Mən açıqlamamda 5-6 məsələ qaldırmışam. Birincisi, iqtisadi inkişafın olmamasıdır, ikincisi korrupsiyadır, üçüncüsü infrastrukturun olmamasıdır, dördüncüsü məsuliyyətdir, beşinci də demişəm ki, xalq heç ağzından çörəyinin çıxarılmasına görə küçəyə çıxmır. Burada mən nəyi səhv demişəm?

E.Məmmədli:
- Sərdar bəy, belə çıxır ki, bütün günah xalqın üzərindədir?

- Yox, mən belə bir söz demədim. Mən səbəbləri göstərdim.

P.Hüseyn:
- Sərdar bəy, siz bilirsiniz ki, o günlərdə nə qədər ailələrdə enerji problemi üzündən fəlakətli vəziyyət yaranmışdı?

S.Cəlaloğlu:
- Bunu mənə niyə deyirsiniz Pənah bəy? Mən işıq idarəsiyəm, qaz idarəsiyəm, nəyəm?

A.Hacılı:
- Siz deyirsiniz ki, nə olsun. Bu problem Vaşinqtonda da olmuşdu. Axı Vaşinqtonda belə bir şey olmayıb.

S.Cəlaloğlu:
- Onu kim deyir? Mən xalqın küçəyə çıxmamasının səbəbini açmışam.

Pənah Hüseyn: “Yüz minlərlə insanın həyatı ilə maraqlanmayan siyasi qüvvələrlə bir yerdə olmağı əhəmiyyətli saymıram”

P.Hüseyn:
- Mənə buradakı söhbətdən məlum oldu ki, Azərbaycan müxalifətində birliyin olmaması, əməkdaşlığın olmamasının səbəbi mövqelərin müəyyənləşməməsidir. Şəxsən mən yüz minlərlə insanın həyatı ilə maraqlanmayan siyasi qüvvələrlə bir yerdə olmağı əhəmiyyətli hesab etmirəm. Bizim bir balaca məsələ ətrafında fikirlərimiz haçalaşdı. Məni bu gün də maraqlandırır və bu aktual mövzuya çevrilib ki, nə üçün müxalifət birləşmir. Müxalifətin birləşməsinə kim mane olur? Hətta bizim liderlərdən biri deyib ki, birləşmə məsələsinin ortaya atılması hakimiyyətin təxribatıdır. İstərdim bu məsələyə toxunaq.

Arif Hacılı: “Demokratik qüvvələrin qələbə çala bilməməsinin səbəbi müxalifətin bir arada olmaması ilə bağlı deyil”

A.Hacılı:
- Doğrudan da, hər dəfə seçki ərəfəsində müxalifətin birliyi mövzusu ortaya çıxır. Bu, bir tərəfdən təbiidir, çünki eyni siyasi hədəfləri olan təşkilatların seçki ərəfəsində bir araya gəlməsi zəruri cəhətlərdən biridir. Ancaq burada bir sıra qərəzli və həqiqətən şişirdilən məsələlər mövcuddur. Seçkilər hələ noyabrda keçiriləcək, bu gün müzakirə olunan mövzu müxalifətdaxili münasibətlərdir. Əslində Azərbaycanda demokratik qüvvələrin qələbə çala bilməməsinin, demokratiyanın inkişaf etməməsinin əsas səbəbi heç də müxalifətin bir arada olmaması ilə bağlı deyil. Bunu təsdiq etmək üçün yaxın tariximizdə baş verənləri nümunə göstərmək istəyirəm. Azərbaycanda bugünədək elə seçki olmayıb ki, orada müxalifət tam şəkildə bir arada olsun. 2000-ci ilin parlament seçkilərində bütün siyasi qüvvələr iştirak etməyə nail olmuşdular. Hətta lazım olan sayda imzaları toplayıb MSK-ya təqdim etməyən partiyalar da siyasi qərarla seçkilərə buraxılmışdılar. Ancaq bizim bir çox opponentlərin, yerli və xarici müşahidəçilərin etiraf etdiyi kimi, həmin seçkilərdə təkbaşına iştirak edən Müsavat Partiyası qalıb gəlmişdi. 2005-ci ilin parlament seçkilərində bir neçə blok var idi; amma ən böyük uğur qazanan “Azadlıq” bloku oldu. Yəni protest elektoratı 2000-ci ildə Müsavat Partiyasına, 2003-cü ilin prezident seçkilərində İsa Qəmbərə, 2005-ci ildə “Azadlıq” blokuna səs verməsi ilə fərqlənib. Bu təsdiq edir ki, Azərbaycanda demokratiyaya keçidin baş verməməsi müxalifətin bir arada olmaması ilə bağlı deyil. Əsas səbəb ölkədə demokratik şəraitin, normal qanunvericilik bazasının, azad siyasi rəqabət şəraitinin olmaması, inzibati resursların hakim siyasi partiyanı dəstəkləməsi, hətta lazım gələn məqamda müxalifətin ayrı-ayrı qüvvələrinə hakimiyyətin müəyyən faiz verməsi ilə əlaqədardır. Bu vəziyyətin dəyişdirilməsi önəmlidir. Prioritet məsələ ölkədə seçkiqabağı demokratik şəraitin yaradılmasıdır. Ancaq bizim bəzi dostlarımızın, opponentlərimizin, o cümlədən hakimiyyətdəki opponentlərimizin səyləri nəticəsində belə bir görüntü yaranır ki, Azərbaycan cəmiyyətinin demokratikləşməməsinin səbəbi müxalifətin arasında birlik yaranmamasıdır. Bu, səhv və demokratik qüvvələrin ziyanına olan yanaşmadır. Ona görə də biz ilk növbədə ölkədə demokratik şəraitin yaradılması üçün səylərimizi birləşdirməliyik. Bu ətrafda müzakirələr və mümkün olarsa əməkdaşlığımızdan söhbət getməlidir. Amma ötən ilin dekabrından seçki, dairələrdən namizədlərin müəyyənləşdirilməsi kimi bizi bir-birimizdən uzaqlaşdıran məsələlər gündəmə gətirilib. Bu səbəbdən ən aktual mövzu müxalifətin toqquşmasıdır.