“BAKIDA ADAM NƏ QƏDƏR ÇOX YESƏ DƏ, TEZ ACIR”

	22 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Gündəm

“BAKIDA ADAM NƏ QƏDƏR ÇOX YESƏ DƏ, TEZ ACIR”

2012-02-04

Kanadalı Barb Biessel: “Sizin təmiz hava almaq hüququnuzu kabab bişirməklə pozublar”
“Azərbaycanlı qadınlar hətta şaxtalı havada da dikdaban çəkmədən əl çəkə bilmir...”

Hər gün dəfələrlə onların yanından ötüb-keçirik. Danışmadan, sorğu-sual etmədən, söhbətə tutmadan. Bəlkə bizlərdən biri olmadıqlarına, bəlkə də yad dünyalarda öz yad dillərində danışdıqlarına görə. Azərbaycanın qərib vətəndaşlarıdır onlar - yaşamları, ənənələri, yeyib-içdikləri ilə. Amma ayaqları bu torpaqlara dəyəndən bəri ortaq cəhətlərimiz də artıb. Artıq eyni torpaqlarda addımlayır, eyni rejimdə yaşayır, eyni gözəllikləri (çirkinlikləri) paylaşırıq. Bizim Azərbaycanımız onların da Azərbaycanı olub. Amma necə?

“Yeni Müsavat” “Onunla Azərbaycan” rubrikasında sizləri hər dəfə bir əcnəbi ilə görüşdürür. Ölkəmizdə yaşayan, suyumuzu içib, havamızı udan əcnəbi vətəndaşlarla Azərbaycanın həm də “qeybətini qırırıq”. Axı maraqlıdır - onlar bu məmləkətdə yaşamağı niyə seçiblər? Nəyimizi sevib, nəyimizi sevmirlər? Onların gözündə bizlər necə görünürük? Suallar artır, fərqindəyəm... Siz darıxmadan, biz söhbətə keçək...

Kanadalı müsahiblə demokratiyada çarələrin tükəndiyi... yerdəyik

Yazını oxumağa başlamadan şəkillərə baxdınızsa, anladınız ki, budəfəki müsahibim nəhayət ki, bir qadındır. Özü də, taa uzaq Kanadadan təşrif buyurub ölkəmizə. Barb Biesselin 61 yaşı var, öz ölkəsində təqaüdə çıxıb. Burada Amerika-Azərbaycan ortaq şirkətində menecerlik edir, 6 aylıq müqavilə ilə bura gəlib, mart ayında müqaviləsinin müddəti bitir.
Bu yalın, sadə təqdimatdan sonra deyim ki, Barb xanımla həftənin çərşənbə günü, yenə bir təsadüf nəticəsində, ortaq tanışlar vasitəsilə tanış olduq. Müsahibə üçün vədələşdik, Fantanlar Bağındakı bir kafedə isti bir kofe içəcəyimizi danışıb, sağollaşdıq. Heyhat, cümə axşamı çatdı və bütün yollar bağlıdır. Bəndəniz şəhərin bir başından digərinə gedə bilmir. Başlanır telefon danışığı. Missis Biessel təklif edir: metroya minin. Cavab: metroya gələn yollar bağlıdır. Növbəti təklif: Sürət qatarı da yoxdur? Cavab: yox. Sonuncu təklif: bəlkə taksi sifariş edəsiz evə qədər? Cavab: taksi bizim evə gələn yola qalxa bilmir belə havada...
Demokrasidə bütün çarələr tükənir. Qarın-çovğunun vətənindən gəlmiş kanadalı üçün çarəsizliyimiz gülünc görünür. Doğrudur, özü şəhərin mərkəzində yaşadığı üçün vədələşdiyimiz yerə çatması çətin deyil, amma iş adamlarının hava şərtlərinə məğlub olmasına təəccüb edir. Telefon və internetin hələ ki, üzümüzə güldüyünə naşükürlük etmədən, kanadalı xanımla isti bir Azərbaycan söhbəti edirik.

“Bakıda yardım briqadası görmədim”

Məlum, Kanada deyən kimi çoxunun ağlına miqrantlara qucaq açan ölkə gəlir. Kanada savadlı mütəxəssislərə, təhsil almaq istəyən gənclərə ən sıcaq davranan ölkədir. Barb xanım deyir ki, bu mənada azərbaycanlılarla kanadalılar arasında ilk ortaq cəhəti tapmaq olar. Amma müsahibim hava şərtlərinə görə ölkənin iflic olmasına təəccüblənir. Deyir ki, məsələn, hava pis olduğu üçün bu gün işlədiyi şirkətdə cəmi iki nəfər işə gəlib: “Bu, iş etikasına uyğun deyil. Amma təbii şərtlər də insanlara görə düzəldilməlidir. Məsələn, asfaltın altında qızdırıcı borular olmalı, qışda, xüsusən də qar yağanda bunlar işə düşməlidir. Bu zaman nəqliyyatda problem olmaz”.
Barb xanıma görə, Bakının qışı sevmədiyi hər halından bəllidir. İş yerlərində qızdırıcılar, kondisioner var gücü ilə işləyəndə elektrik xətti sıradan çıxır. Üstəlik, şəhərin yardım briqadası yoxdur. Müsahibimdən bunun nə demək olduğunu soruşuram, məlum olur ki, bu kimi fövqəladə hava şəraitində şəhərdə çoxlu belə briqada olmalıdır: “Məktəbə gedən uşaqlara, yaşlı qadınlara yolu keçməyə kömək edirlər, vəziyyəti pisləşəni xəstəxanaya aparırlar. Ya da yola hazırlıqsız çıxan və pis vəziyyətdə qalan maşınların sürücülərinə yardım edirlər”.
Missis bəxtəvərlikdən danışır düzü. Biz də bəxtəvərlərin vətəninə nəzər salmaq istəyirik daha çox. Müsahibimiz deyir ki, bəzi kanadalılarda milli kompleks güclü olur. Məsələn, sıravi bir kanadalıdan “kanadalı olmağın tərifi”ni soruşsan, o, sənə “Kanada sakini” cavabını verəcək: “Amma tutaq ki, ictimai-siyasi mənsubiyyəti olan birisi dərhal bu suala uca səslə ”kanadalı - amerikan olmayan şəxsə deyilir" cavabını verəcək. Çünki əksər kanadalılarda vətənpərvərlik yüksək həddədir. Onlar milli istehsalla, amerikanlardan fərqlənən cəhətləri, mətbəxi ilə fəxr edirlər. Amma amerikanların 19-cu əsrdən bu yana kanadalılara istehza ilə “canuck” deyə müraciət etməsi qıcıq yaradır və bu, dava ilə yekunlaşır. Bu, təxminən ona bənzəyir ki, ruslara “dəli İvan” deyirlər".

“Bizdə yolda pivə içmək, kabab yemək olmaz, siqaret isə qızıl qiymətinədir”

Barb xanım danışır ki, onun ölkəsində polislər Bakıdakından daha diqqətlidir. Məsələn, Kanada polisi yolda içki içilməsinə icazə vermir. Əgər polis yolda, parkda kimisə əlində pivə ilə tutsa, buna görə onu bir neçə maddə ilə cərimələyir. Bu, ictimai asayişi pozub, ətrafı çirkləndirmək, uşaqlara pis nümunə təşkil etmək kimi maddələr olur. Neyçün ki, orada bütün parklar ictimai obyekt hesab edilir: “Ona görə də parkda pivə içmək qadağandır. Hətta səyyar satışda kabab, bekon kimi yeyəcəklər də satılmır. Kanadalıların ürəyindən barbekyu (təxminən bizim kabab) keçirsə, bu, onu ancaq evinin arxa bağçasında edə bilər. Özü də müəyyən edilmiş saatlarda. Əks halda, bu, qonşuların ekoloji hüquqlarının pozulması cəzasına daxil ola bilər”.
Bu mənada kanadalı xanımı Bakının hər yerində rahat şəkildə kabab, dönər... satışının olması təəccübləndirir. Deyir, bu, insanların yemək azadlığının təmin olunması olsa da, təmiz hava alma hüququnun pozulmasıdır. Amma kanadalılar içki məsələsində olduğu kimi, siqaret məsələsində də sərtdilər. Barb xanımın sözlərinə görə, onun ölkəsində siqaret həddən artıq bahadır - 7-12 dollar: “Qiymətlər bahalaşandan sonra Kanadada siqaret çəkənlərin sayı azaldı. Artıq heç kim küçədə bir başqasından siqaret istəyə bilmir. Hər siqaretə görə 1 dollar ödəməlidir. Ümumiyyətlə, ən az siqaret çəkən adam belə ayda siqaretə 100 dollar verir. Mənim həyat yoldaşım məhz bu səbəbdən siqareti atıb ki, buna görə də məmnunam”.

“Burda qadınları işə ərləri aparıb-gətirir - bu, dəhşətdir”

Dediyim kimi, Barb Biesselin 61 yaşı var, ölkəsində təqaüdə çıxıb. Ailəsi, övladları, nəvələri də orada qalıb. Amma həyatı daha çox öyrənmək adına, bir təsadüf nəticəsində bura menecerlik etməyə gəlib. Daha dəqiqi, 6 aylıq bir kurs üçün buradadır. Deyir, Bakıda daha çox öz həmyaşıdı, həmcinsi olan qadınlar onu təəccübləndirib: “Bakılı qadınlar yaşları 50-ni ötəndən sonra özlərini çox yaşlı hesab edirlər. Məsələn, mən burada öz yaşıdım olan qadınların şalvar, şortik geyindiyini görmədim. Millətin mental xüsusiyyətləri göstərir ki, qadın ailədə ikinci yeri tutur”.
Xanım Biessel deyir ki, o da nənədir, amma bəzən nəvələri ilə festivallara qatılır, dağa ekskursiyaya gedir, piknik düzənləyir. Müsahibimin sözlərinə görə, onun enerjisi uşaqlarınkı qədər olmasa da, ruhu gəncdir: “Mən uşağına, nəvəsinə ”"olmaz, ziyandır", “etmə, ayıbdır” deyənlərdən deyiləm. Həyatın insana bir dəfə verildiyini düşünürəm və hamı onu istədiyi kimi keçirməlidir".
Kanadalı qonağı bakılı qadınlarda ən çox təəccübləndirən məqam hətta işgüzar olanların da özünü ikinci dərəcəli insan kimi aparmasıdır: “Bəlkə də iş yoldaşlarım oxuyanda inciyəcək. Amma mənim qadın iş yoldaşlarımı ofisə səhər-axşam həyat yoldaşları aparıb-gətirir. Məncə, bu, həmin qadına sayğısızlıqdır, ”sən maşın sürməyi bacarmazsan" deməyə bənzəyir. Axı qadına hörmət ancaq onu maşınla işə gətirmək demək deyil".

“Azərbaycanlı heç vaxt səhər tərəvəz yemir”

Pes doğrusu, missis Biessel. Düzü, milli kişilərin centlmenliyinə bu cür don geyindiriləcəyi ağlıma gəlməzdi. Qadınlardan söz düşmüşkən, mətbəxə də baş vururuq və əksər əcnəbi qadınlar kimi kanadalı qonaq da deyir ki, Azərbaycan mətbəxinin həddən artıq yağlı, duzlu və şəkərli olmasından narazıdır: “Dünyada məlum olan bir düstur var - 3 ağdan - un, duz, şəkər - uzaq dayan, çünki bu, ağ ölümdür. Düzdür, bir az dramatikləşdirilmiş deyimdir, amma unlu, duzlu və şirin yeməklərin çoxluğu insanın həyatına son verə bilir bəzən. Tutaq ki, düyünü suda bişirib, sadə qarnir kimi yemək mümkündür. Amma sizdə düyünün içinə çoxlu yağ, başqa təamlar da qatırlar, yanına da əlavə ət verirlər. Bu, çox ağırdır. Mən tamamən ətsiz-yağsız menyunun əleyhinəyəm. Amma Azərbaycanda az qala gündə iki dəfə ətli yemək yeyirlər”.
Müsahibim deyir ki, bu günə qədər heç vaxt azərbaycanlıların səhər yeməyində meyvə, tərəvəz yediyini görməyib. Məsələn, kanadalılar səhər yeməyində çəkilmiş pomidor suyu, ya da qarpız-yemiş yeməyi sevirlər: “Amma burda menyu dəyişməzdir. Mütləq qayğanaq, pendir, yağ, bal... olmalıdır. Səhər yeməyi vacibdir, amma bu qədər ağır yox. Səhər yeməyi bir az yüngül olmalıdır ki, lançda da mədə nəsə qəbul edə bilsin”.

Plovu bəyənmir, balqabaq şorbası təklif edir

Düzü, vətənpərvərlik damarım qəfil cuşa gəlir və fast-food-un vətəninə yaxın bir ölkənin mətbəx fəlsəfəsinə etiraz edirəm. Deyirəm ki, məsələn, dünyaya hamburger, qızarmış kartof... kimi təamlar bəxş edən amerikanlar, kanadalılar hansı məntiqlə dəmə qoyulmuş plovu sevməyə bilər, ya da sevməməlidir? Missis Biessel deyir ki, mətbəx yaradıcılıq emalatxanasıdır, qəssabxana yox: “Siz yeməkdəki bütün ərzaqları öldürürsüz. O qədər bişirirsiz, o qədər qızardırsız ki, vitamini ölür. Tərəvəz yeməkləriniz az qala sıyığa bənzəyir. Bizsə mətbəxdə qazandan maksimum az istifadə edirik. Hər şey orqanik olsun istəyirik”.
İki qadın bir araya gələndə daha çox yeməkdən danışdığı üçün müsahibimin də dərdi açılır. Deyir, hətta Bakıda yeməklə bağlı daha bir maraqlı məqamı müşahidə edib: “Burada nə qədər çox yesən də, tez acırsan. Əvvəl düşünürdüm ki, bu, təmiz hava ilə bağlıdır. Amma etiraf edərsiniz ki, Bakıda təmiz havadan danışmaq yersizdir. Sonra kəşf etdim ki, bu, qida məhsullarının aşağı keyfiyyəti ilə bağlı ola bilər”.
Bu arada kanadalı qonaq onu da vurğuladı ki, marketlərdə yerli məhsullara az rast gəlib. Daha çox Türkiyə, Rusiya istehsalı olan məhsullar piştaxtanı bəzəyirmiş: “Uzaq məsafədən gələn qida daha az keyfiyyətli olur. Məsafə, zaman, saxlanma müddəti faktoru var. Amma ideal variant odur ki, yerli mal bol olsun”.
Xanım Biesseldən bir kanada yeməyinin reseptini öyrənmədən söhbətin bu bölümünü yekunlaşdırmamaqda israrlıyam. Düşünür, düşünür, sonra mənə milli yeməkləri olan “Balqabaq şorbası”nın bişirilmə qaydasını danışır. Bildiyimiz balqabağı soyurlar, doğrayırlar, suya atırlar. Bişəndən sonra içinə süd, doğranmış soğan, qırmızı bibər, duz-istiot əlavə edirlər. Hamısı bişəndən sonra isə mikserlə qarışdırırlar və olur milli yemək. Daha mənim sözüm qalmadı, Barb xanım. Qaralı aş hara, balqabaq şorbası hara?

***

Söhbəti dəyişir və ölkələrimiz arasındakı bəzi yadda qalan fərqliliklərlə davam edirik. Kanadalı müsahibim Bakıda insanların çox nazik geyinməsinə təəccüblənir. Deyir, hava şərtlərinə baxmayaraq, bu günə qədər heç kimin əynində kombinizon görməyib: “Qadınlar bu havada belə dikdaban çəkmədən əl çəkmir. Kişilər isə yenə də dəst kostyum geyinir. Halbuki imic arxa planda qalmalıdır belə havada. Əsas sağlamlıqdır”.
Müsahibimə görə, bakılı qadınlar da köklüyə meyllilikləri ilə kanadalı həmcinslərini xatırladır. Barb xanım onu da dedi ki, Bakıya gələndən bəri hamı ondan Kanadaya miqrasiya etməyin şərtlərini soruşur: “Kanada dünyada ən çox miqrant qəbul edən ölkədir, amma seçilmiş insanları qəbul edir. Bilməyənlərə həmişə deyirəm ki, bizdə yaşlılar üçün də, uşaqlar üçün də bütün yaşam şərtləri yüksək səviyyədədir, güzəştlər çoxdur”.
Sonda... Bir şaxtalı qarla işıqsız, qazsız, susuz... qalan Bakı üçün Barb xanımın dedikləri şirin bir qış nağılını xatırladır, düzü. Söhbəti yekunlaşdırandan bir neçə dəqiqə sonra təkrar əlaqə saxlayır və əlavəsini edir: “Yadımdan çıxmışdı, dünyadakı qəzetlərin 40 faizi Kanada kağızında çap olunur. Yəqin bir jurnalist üçün bu fakt maraqlı olar”.
Qəzetimizin Kanada kağızında çap olunub-olunmadığını bilmirəm. Amma bu təkrar zəng bəndənizə bir mesaj idi - bizim kağızımızla çap olunan qəzetdə işləyirsən, çox da öyünmə. Təxminən gəmidə gəmiçi ilə dava söhbəti. Öz aramızdı, kanadalının azərbaycanlıya oxşayanı da hər zaman ələ düşmür ha...

Sevinc TELMANQIZI

2985 dəfə baxılıb