“KÖÇƏRYAN ERMƏNİ DİLİNİ SONRADAN ÖYRƏNDİ” | KİVDF_layihələri

	22 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

KİVDF layihələri

“KÖÇƏRYAN ERMƏNİ DİLİNİ SONRADAN ÖYRƏNDİ”

2012-01-28

Robert Köçəryanla Serj Sərkisyanın müdiri olan azərbaycanlı Zahid Abbasov əməkdaşımıza danışdı

Otuz il əvvəl üçü də eyni ideologiyaya xidmət edib, eyni bölgədə yaşayıb, eyni yerdə işləyiblər. Bir-birlərinin sevinclərini də bölüşüblər, kədərlərini də. Sovet imperiyasının dağılması və Qarabağ uğrunda müharibənin başlaması bir çoxları kimi ayrı-ayrı millətləri təmsil edən həmin gənclərin də dostluğuna son qoydu. Barələrində danışdığımız şəxslər Ermənistanın sabiq prezidenti Robert Köçəryan, hazırkı prezident Serj Sərkisyan və Şuşa Rayon İcra Hakimiyyətinin mədəniyyət və turizm şöbəsinin müdiri Zahid Abbasovdur. Z.Abbasov Xankəndində vilayət Komsomol Komitəsində işləyərkən Köçəryanla Sərkisyanın müdiri olub. Köhnə dostlar sonuncu dəfə iyirmi il sonra - 2009-cu ilin iyulunda İrəvanda görüşüblər...

Z.Abbasov bizimlə söhbətinə iki gün aramızda olan telefon danışığından başladı: “Siz mənə telefonda Zahid bəy, deyə müraciət edəndə az qaldım deyəm ki, mənə bəy deməyin. Bu sözü qəbul edə bilmirəm. Çünki mən hələlik uduzmuş adamam, işğal altında olan torpaqlarımı azad edə bilmirəm. Bəy hökmlü, öz yurdunda olan adama deyərlər”.
Müsahibimiz söhbətə 2001-ci ildə Yasamal rayonunun polis rəisinin ona etdiyi xəbərdarlıqla davam etdi: “Yasamalın rəisi mənə dedi ki, ermənilər səni həbs olunmağın üçün İnterpola müraciət ediblər. Çalış ölkədən az-az çıx, səni tutacaqlar”.
Z.Abbasovdan xəbərdarlığın səbəbini soruşduq. Açıq danışmasa da dedi ki, Qarabağ hadisələrində gücləri, qeyrətləri çatdığı hər şeyi ediblər ki, torpaqları yağı düşmənə verməsinlər: “Səbəb bu idi. Müvəqqəti olaraq uduzmuşuqsa, da, qəhrəmanlıqdan danışmağa dəyməz”.
“Sərkisyana dedim ”şef" dediyin məcburi köçkündür, Bakıda məskunlaşıb"
Daha sonra iki il öncə S.Sərkisyanla görüşəndə onun reaksiyasından danışdı: “Zahid, Zahid, Zahidcan” deyib çığırdı. İrəvana gedənə qədər mənim nümayəndə heyətinin tərkibində olduğumu bilmirdi. Sonra da “Zahid, mənim keçmiş şefim!” dedi. Dedim nə “şef” dediyin indi məcburi köçkündür, Bakıda məskunlaşıb".
Z.Abbasov Köçəryan və Sərkisyanla tanışlığının tarixindən danışdı: “Şuşalıyam, orda böyümüşəm, komsomol komitəsinin katibi olmuşam. 1982-ci ilin yanvarında ulu öndərimiz Heydər Əliyev Şuşaya Vaqifin məqbərəsini açılışına gəlmişdi. O vaxt 22 yaşım var idi. Məni orada tanıdı. Hadisələr başlayandan başa düşdüm ki, məqbərəni Şuşada tikdirməklə ulu öndər o vaxt ermənilərə böyük bir sillə vurub. Mirzə İbrahimov təklif etdi ki, Vaqif poeziya günlərini də Şuşada keçirək. Dedi, keçirin gəlib iştirak edəcəyəm”.

“Heydər Əliyevin tapşırığından sonra vəzifəmi yüksəltdilər”

Z.Abbasov H.Əliyevlə ikinci dəfə iyulun 29-da Şuşada Vaqif poeziya günlərinə həsr olunan tədbirdə görüşüb: “Məni görəndə dedi ki, cavan oğlan hələ burdasan? O vaxt Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Partiya Komitəsinin birinci katibi Gevorkov idi. Üzünü ona tutub dedi ki, bəs deyirsiniz burda Azərbaycan kadrları yoxdur. Məndən ali təhsilimin olub-olmadığını soruşdu. Dedim, bəli var. Gevorkova ”məşğul olarsınız" dedi. Heydər Əliyevin tapşırığından sonra vəzifəmi yüksəltdilər. Baxmayaraq ki, o vaxt adamları partiyaya pillə-pillə gətirirdilər, məni vilayət Komsomol Komitəsində komsomol işi kabinetinin müdiri təyin etdilər".
Müsahibimiz bildirdi ki, H.Əliyev Gevorkova onun bütün sosial problemlərimi həll etməyi də tapşırmışdı: “İndiki Dövlət İdarəçilik Akademiyasına o zaman Zaqafqaziya Ali Partiya Məktəbi deyirdilər. Azərbaycandan ora ildə 8 nəfər qəbul edilirdi. İxtisasım iqtisadçı idi. Moskvada institutu fərqlənmə ilə bitirmişdim.
Kiminsə ora qəbulu üçün nəinki imtahan verməli, həm də Mərkəzi Komitənin Bürosunun qərarı olmalı idi. Bizə dedilər imtahan mayda olub. Gevorkov dedi ki, Heydər Əliyev göstəriş verib, vəssalam. Qəbul olundum. Məni potok rəhbəri də təyin etdilər.

“Köçəryan və Sərkisyanla səkkiz il bir yerdə işlədik”

Vilayət komitəsinə gəldim. Şəhər komsomolunun ikinci katibi olan Robik(Robert Köçəryan-L.İ) birbaşa mənim kurasiyamda işləyib. O şəhər komsomolunda ikinci katib, mən isə Vilayət Komsomol Komitəsində əlaqədar şöbənin rəhbəri idim. Serjiklə (Sərkisyanı müsahibə boyu bu cür adlandırır-L.İ) otaq yoldaşı oldum. Səkkiz il bir otaqda işlədik. Guya erməni-müsəlman davası yox idi. Onlar savadlı adamdan qorxur, hesablaşırdılar. Ağlınız indiki vaxta getməsin. Elə bilirsiniz asan idi? O boyda “obkom”da yüz erməni ilə üç azərbaycanlı işləyirdi.
O vaxt yaşım çox olmasa da, Gevorkov hər dəfə içəri girəndə mənimlə görüşürdü. Buna görə Şerjikgil mənə Zahid yox, “şef” deyirdilər.
1987-ci ilin noyabrında Gevorkov gözlənilmədən “səni Şuşaya göndərirəm” dedi.

“Mənə day-dayın getdi dedilər”

Hadisələr Fransadan qaynaqlanırdı. 1987-ci ilin avqustunda ilk dəfə olaraq Zori Balaya “Humanite” qəzetinə müsahibəsində demişdi ki, yaxşı olar Qarabağın iqtisadiyyatı Ermənistana birləşdirilsin.
1988-in fevralında 90-100 adamın iştirakı ilə ilk mitinqləri oldu. 1982-ci ildə mən “obkom”a gələndə Heydər Əliyevi Moskvaya Nazirlər Sovetinə müavin apardılar. Onda Köçəryan da, Serjik də, digər ermənilər də deyirdilər ki, sənin day-dayın getdi".
Müsahibimiz ermənilərlə rəqabətinin futboldan başladığını dedi: “Mənim heç zaman futbola marağım olmayıb. Voleybol oynamışam, güləşçi olmuşam. Xankəndinə gedəndən sonra gördüm ki, ermənilər ”Ararat"a azarkeşlik edirlər. Mən də “Neftçi”yə azarkeşlik etməyə başladım. Tez-tez deyirdim ki, niyə “Ararat”a azarkeşlik edirsiniz? Axı Azərbaycan sizi oxudub, təhsil, çörək verib. Bu mövzuda mübahisəmiz düşürdü. Bir dəfə “Neftçi” “Ararat”ı uddu. İşə gəlib tezdən qapının ağzında durdum. Gələn ermənilərə başsağlığı verdim".

“Ermənilər Natəvanın çəkdirdiyi bulaqlara xaç döydürüblər”

Z.Abbasov bir az da Şuşa haqqında danışdı: “Şuşa Qarabağın döyünən ürəyi idi. Şuşada adi asfaltdan yol çəkilməyib, kubik daşından ev tikilməyib. Mərmərdən bir az fərqlənən bülöv daşından istifadə olunub. Şuşaya işıq lazım olmurdu. Şəhər və yollar ağappaq olurdu. Şuşada hər məhəllənin öz bulağı, təndiri, məscidi olub. Bir məhəllədən digərinə suya getmək ayıb sayılıb. Xan qızı Natəvan 40 kilometrdən, hər metrinə bir qızıl onluq xərcləyib Şuşaya məhəllə bulağı çəkdirmişdi. İndi ermənilər həmin bulaqların daşına xaç döyüblər”.
Danışdıqca həyəcanlanan müsahibimizin dediyinə görə, sonuncu dəfə Şuşaya gedib - gələndən sonra insult keçirib. Bir az ara verəndən sonra söhbətinə davam edir: “Baxıb dedim ki, özünüzü bu xaçlarla yormayın. Şuşanın 17- məhəlləsinin hər daşının şəklini çəkdirib arxivləşdirmişəm. Arxivlər açılanda həqiqət ortaya çıxacaq”.
Z.Abbasov dedi ki, Sərkisyan və Köçəryanla o vaxtkı münasibətinə görə indi onu günahlandıranlar da tapılır: “ Bir də görürsən biri deyir buna bax, erməni ilə oturub şəkil çəkdirib. Allah məni orda dünyaya gətirib. Bir yerdə işləyib, yeri gələndə birlikdə yemək də yemişik. Şuşada döyüşmüşəm, müharibə veteranıyam. Şuşanı ən son ağlaya-ağlaya tərk edənlərdən biri də mənəm. Üstümdən hərbi paltarı Şuşanı tərk edəndə çıxartmışam. Başım üstümdə deyildi. Evin ortasında dayanmışdım. Birdən evə bir qrad mərmisi dəydi. Onda ayıldım. Hərbi paltarımı soyunub kostyumumu geyindim. Hirsimdən evin qapısını da bağlamadım. Açarları yerə çırpıb evdən çıxdım.
Amma geri qayıtmayacağımı düşünmədim".

“Evimdə yaşayan erməni 6 ay ərzağa pul verməyib”

Müsahibimiz Qarabağa səfəri zamanı evlərinə və atasının uyuduğu məzarlığa baş çəkdiyini dedi: “Evimdə yaşayan erməni dedi ki, ora köçəndən sonra 6 ay ərzaq pul verməyib. Evdə hər şey var idi. Şəhər blokadada idi. Ərzaq çox yığmışdıq ki, nə olar nə keçər, barı uşaqlar ac qırılmasın”.
Z.Abbasov münaqişə başlamazdan dörd il öncə baş verən hadisələrdən də danışdı: “1984-cü il idi. Kamran Bağırov rəhbər gələndən sonra Gevorkovu vəzifəsindən çıxarıb, yerinə Henrix Poqosyanı təyin etdi. Onun qızı bizdə işləyirdi. Bir gün mənə Fransız konfeti ilə çay verdi. Azərbaycana ”finiski" konfetlər gəlirdi, fransız konfetləri isə yox. Soruşdum ki, bunlar səndə haradandır? Dedi, atam Fransadan gətirib. Atasının Avropaya nəyə getdiyini deməsə də, bildirdi ki, bütün xristian dünyası ora yığışıbmış. Atasının çox əsəbi və məyus qayıtdığını söylədi. Onu da dedi ki, toplantıda atasına 2025-ci ildə dünyanın 70 faizi müsəlman 30 faizi xristian olacağı deyilib. Görünür, bu xristian dünyasını narahat edib".
Z.Abbasov hesab edir ki, Qarabağ məsələsində hər bir azərbaycanlı eyni mövqe nümayiş etdirməlidir: “ Bu məsələdə hamı bir nöqtəyə vurmalıdır. Belə olmasa, bizi təkləyəcəklər. Prezident İlham Əliyevin apardığı siyasət olmasaydı, bizi çoxdan yemişdilər. Heydər Əliyev gəlməsəydi, Azərbaycanı çoxdan parçalamışdılar”.
Sərkisyanın necə xarakterli olduğunu soruşduq. Cavabı qısa oldu: “İblis”. Sonra Ermənistanda prezident seçkiləri zamanı “Lider” televiziyasına verdiyi müsahibəsindən danışdı: “Dedilər ki, Ermənistanda müxalifət ayağa qalxıb. Sərkisyanın prezident olmasına imkan verməyəcəklər. Dedim, Serjik camaatı İrəvanın baş meydanında tankın alın qoyar, amma kreslosunu verməz. Elə də oldu.”

“Köçəryanın deltaplanla uçmağa marağı var idi”

Z.Abbasov Köçəryanın xarakteri haqqında da danışdı: “Robert idmançı, rus təhsilli idi. Xarkovda Politexnik İnstitutunu bitirmişdi. Köçəryanın deltaplanla uçmağa marağı var idi. Havada çəkdirdiyi şəkilləri gətirib bizə də göstərirdi. 1984-85-ci illərdə onun otağına girəndə gördüm erməni dilini öyrənir. Deyirdim ə, nəyinə lazımdır. Serjikə ana dili deyəndə, neçə dəfə demişdim ki, diliniz fərqlidir. Qarabağ ermənisi Ermənistan ermənisi kimi danışmır. Robert Serjikə baxanda yumşaq adam idi. Serjik daşnak idi. Yerevanda təhsil almışdı. Görünür, onu universitetdən hazırlamışdılar. Robik ”Krunk" Cəmiyyətinin üzvü idi. Serjik isə sonradan meydana atıldı".

“Atamın tabutunu çiynində aparan Sərkisyan sonra onun qəbrini dağıtdırdı”

“Şuşaya gedəndə atamın Cıdır düzündəki qəbrini ziyarət etmək istədim. Qəbiristanlığı darmadağın ediblər. İrəvanda dedim ki, Serjik mənim atamın qəbri yerində yoxdur. Atamın tabutunu çiynində qəbiristanlığa aparanlardan biri də sən idin. Niyə dağıtdınız? Artistlik etdi. Ağladı. Dedi ki, Bakıda qəbirləri dağıdanda burda da dağıtdılar. Serjikə dedim ki, indi mən gəlmişəm. O vaxt yasda da, toyda da bir oturub çörək kəsmişik. Amma ikiniz də yolunuzu azdınız, xəyanət etdiniz. Əlinizi qana batırdınız. Dedim dörd nəvəm var, hamısı da oğlandır. O isə bir qız nəvəsinin olduğunu dedi. Nəvələrimin hər səhər məndən Şuşaya nə vaxt gedəcəklərini soruşduqlarını dedim. Sərkisyana dedim geci-tezi var. Onsuz da onlar Şuşaya gələcəklər. Dedim ki, nə qədər gec deyil dayandır oyunu. Əlinin batdığı qanı heç zaman yuya bilməzsən. Bəlkə yarısını yuya bildin. Qoy yerə... Qurtar... Qoy camaat evinə getsin. Hamı Şuşaya qayıtmaq, yaşamaq istəyir. Mənə sualla cavab verdi: ”Sən bu sözləri öz prezidentinə də demisənmi?".
Dedim mənim prezidentim bunları bilməsəydi, mən burda nə gəzirdim?
Dedim ki, biz bu məsələni həll etməsək gələcək nəsil bu problemin həllində çətinlik çəkəcək".
Z.Abbasov ermənilər haqqında xatirələrini bu cümlələrlə tamamladı: “Pasportlarında Azərbaycan SSR vətəndaşı yazılmışdı. Səməd Vurğunun şerlərini əzbər bilirdilər. Azərbaycanın himnini dik durub oxuyurdular...”
Z.Abbasov bizi mədəniyyət şöbəsi ilə tanış etdi. Üç oraqdan ibarət otağın divarlarında Şuşanın mənzərələrini əks etdirən tablolar və toxunma əl işləri asılmışdı. Bizə Xan qızının çəkdirdiyi bulaqların, məşhur xanəndə Cabbar Qaryağdıoğlunun, aktrisa Firəngiz Mütəllimovanın ata evinin şəkillərini göstərdi: “Firəngizə demişəm ki, ata evinin rəsmini çəkdirmişəm, gəl bax. Hələ gəlməyib...”.
Z.Abbasov bildirdi ki, ziyalıların qarşı tərəflə görüşləri heç nəyi həll etməyəcək: “Amma mümkün variantların hamısından istifadə etməliyik. Bu tipli görüşləri müsbət qarşılayıram. Bəlkə erməni millətinin içindən ürəyi olan biri çıxa”.

Leyla İLQAR

3482 dəfə baxılıb