BEŞ İL ÖNCƏ GÜLLƏLƏNƏN AZƏRBAYCAN MƏTBUATI

	13 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Media

BEŞ İL ÖNCƏ GÜLLƏLƏNƏN AZƏRBAYCAN MƏTBUATI

2010-03-07

Elmar Hüseynovun qətlindən sonra ölkə mediasının vəziyyəti daha da ağırlaşdı

Azərbaycanda söz və mətbuat azadlığı ilə bağlı vəziyyət ildən-ilə pisləşir. Bununla bağlı müstəqil mətbuat və media ekspertləri vaxtaşırı həyəcan təbili çalır, medianın son illərdəki vəziyyəti ilə bağlı ancaq pessimist fikirlər səsləndirirlər. Beş il əvvəl - 2005-ci il martın 2-də “Monitor” jurnalının baş redaktoru Elmar Hüseynovun evinin qarşısında güllələnərək qətlə yetirilməsindən sonra mediada özünüifadə azadlığının çərçivəsinin daraldığı, özünüsenzuranın isə artdığı vurğulanır. Azərbaycan mediasının son beş ildəki vəziyyəti ilə bağlı rəyini öyrəndiyimiz media ekspertləri bir çox problemləri qabartdılar.

Jurnalist həbsləri və özünüsenzura artıb

“Yeni Nəsil” Jurnalistlər Birliyinin rəhbəri Arif Əliyevin fikrincə, son beş ildə Azərbaycan mediası bütün cəhdlərə baxmayaraq, ancaq geriləyib: “Beynəlxalq və yerli təşkilatların cəhdlərinə, keçirilən müxtəlif tədbirlərə baxmayaraq, ölkədə söz və informasiya azadlığının dairəsi daralıb. Bu, özünü artmış jurnalist həbslərində göstərir, qanunvericiliyin getdikcə daha da məhdudlaşdırılmasında, efirdə plüralizmin azalmasında, müstəqil çap mətbu orqanlarının daha da zəifləməsində, tirajlarının azalmasında, onların sıxışdırılıb sıradan çıxarılmasında göstərir. Uzun bir müddət üçün Azərbaycan Avropada ən çox həbsxanada jurnalist saxlayan ölkə adını daşıdı. Hələ də cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmuş jurnalistlərin sayına görə birinciliyi qorumaqdadır”.
A.Əliyevin sözlərinə görə, son illərdə reklam bazarının getdikcə daralması, qəzetlərin tirajlarının azalması da faktdır. Belə ki, tirajlar son 10 il ərzində üçdə birə qədər aşağı düşüb, reklam bazarı isə 7 dəfə azalıb. “Bütün bunlar medianın müstəqilliyinə birbaşa təsir göstərən məsələlərdir”,- deyə o, vurğulayıb. Ekspertin fikrincə, Azərbaycan mətbuatında yüksək səviyyədə özünüsenzura yaranıb: “Həddindən çox tənqiddən kənarda qalan şəxslər və mövzular var. Jurnalistlər hər bir ciddi araşdırma aparmamışdan əvvəl dönə-dönə düşünməli olurlar ki, bunun sonu onlar üçün nə ilə nəticələnə bilər”.

Dörd qanunvericilikdə mürtəce dəyişiklik...

Media mütəxəssisi Zeynal Məmmədli də vurğulayır ki, ölkə mediasının son illərdəki inkişafında və gerçəkliyində bütövlükdə ciddi geriləmə var. Əgər 5 ilə qədərki mediada plüralizmin xeyli yaxşılaşdığını, bir normaya çevrildiyini görürdüksə, son beş ildə media daha çox sovet mətbuatının, sovet mediasının uzantısı kimi görünür. “Son illər nəinki peşəkar və müstəqil media inkişaf edib, əksinə, müxalifət qəzetləri azalıb. Bu gün Azərbaycanda üç müxalif fikirli qəzet qalıb - "Yeni Müsavat", “Azadlıq”, “Bizim yol”. Bu, ölkədə əvvəlki dövrlə müqayisədə çox böyük geriliyi göstərir. Elektron vasitələrə əvvəl də nəzarət var idi. İndi bu sadədə vəziyyət daha da pisləşib. Yalnız sosial xəbərlərlə bağlı bir qədər “Xəzər TV”, ANS, qismən ATV araşdırma aparır. Başqa telekanallarda hətta sosial mövzularda da plüralizm yoxdur", - deyə Z.Məmmədli qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, jurnalistlərin peşəkar inkişafı baxımından ölkə mediasında heç bir şərait yoxdur. Medianın reklam bazarının xeyli daraldığını vurğulayan ekspert deyir ki, 1998-ci ildən bu yana büdcə dəfələrlə artsa da, reklam bazarında ciddi artım qeydə alınmayıb.
Z.Məmmədli bildirib ki, ölkədə qanunverici baza baxımından da ciddi geriləmələr baş verib: “Bunlar Azərbaycan Konstitusiyasına düzəlişlər, ”Kütləvi-informasiya vasitələri haqqında" qanuna, “İctimai televiziya haqqında” qanuna, “Televiziya və radio fəaliyyətinin tənzimlənməsi haqqında” qanuna düzəlişlərdir. Bunların düzəlişlərin hamısı media azadlığını genişləndirmək əvəzinə söz azadlığının daha da daralmasına xidmət edir".

Çərçivəsi daralan söz və mətbuat azadlığı...

Media mütəxəssisi Qulu Məhərrəmli isə qeyd edir ki, 2005-ci ildən bu yana ölkənin kütləvi-informasiya vasitələri öz inkişafının məntiqinə uyğun olaraq irəliləməyib. Əksinə, son beş ildə Azərbaycanda söz və mətbuat azadlığının çərçivəsi xeyli daralıb. “Mediada tənqidi materiallar azaldı, araşdırma jurnalistikası minimuma endi. Bu, təəssüf doğuran haldır. Təbii ki, burada paradoksal cəhət var. Bir tərəfdən dövlətin, hakimiyyətin mediaya iqtisadi qayğısının artdığı görüntüsü yaradılır, digər tərəfdən media keyfiyyət baxımından inkişaf edə bilmir. Azad bazar yoxdur, reklam bazarı monopoliyadadır. Bizdə indi əl mətbuatı, muzdlu media formalaşır. Oliqarxların mediaya təsir imkanları genişlənib və istər-istəməz qəzetlərin bu və digər oliqarxa bağlılığı ilə bağlı cəmiyyətdə ictimai rəy formalaşır. Bütün bunlar hamısı Azərbaycanın azad mətbuatını süquta aparmaq qorxusu yaradır",- deyə Q.Məhərrəmli vurğulayır.
Media Hüquqları İnstitutunun rəhbəri Rəşid Hacılı isə bildirir ki, Elmar Hüseynovun öldürülməsindən sonra mətbuata qarşı hücumların yeni və daha ciddi dalğası başlanıb. “Bir neçə jurnalistin çox ciddi fiziki təhlükələrlə üzləşməsi, Bahəddin Həziyevin, Üzeyir Cəfərovun döyülməsi, Eynulla Fətullayevə ittiham irəli sürülməsi, Qənimət Zahidin həbsi, Aqil Xəlillə bağlı baş verənlər və digər bu kimi hadisələr jurnalistlərin fəaliyyət azadlığını, xüsusən tənqidçi jurnalistlərin fəaliyyət imkanlarını xeyli dərəcədə daraldıb. Sözsüz ki, bunlar həm də jurnalistlərin çoxunda öznüsenzura yaradıb”. Bu gün təkcə mətbuatda deyil, həm də cəmiyyətdə xof müşahidə edildiyini vurğulayan hüquqşünas, ölkədə tənqidçi medianın hələ də qaldığını, tam məhv olmadığını ümidverici məqam hesab edir.

“Vəziyyətin dəyişməsi üçün hakimiyyət dəyişməlidir”

“Turan” İnformasiya Agentliyinin rəhbəri Mehman Əliyev də bu fikirdədir ki, son beş ildə azad mətbuatın vəziyyəti çox pisləşib. Onun sözlərinə görə, ölkədə söz azadlığı, media sahəsi hakimiyyət tərəfindən tam inhisara götürülüb və idarə olunur. “Bu, böyük problemdir, dəhşətli vəziyyətdir. Vəziyyətin dəyişməsi üçün isə hakimiyyət dəyişməlidir. Hakimiyyət dəyişməsə, heç nə dəyişməyəcək. Bunlar sözdə bir, əməldə başqadırlar. Sözdə mətbuata dəstəkdən söz açırlar, Mətbuata Yardım Fondu yaradılır. Əməldə isə əksini görürük, mətbuatı boğmaqda davam edirlər. Qondarma mətbuat yaradırlar, çirkli pullarla onları maliyyələşdirirlər. Bununla da cəmiyyətdə mətbuatın varlığı barədə görüntü yaradırlar. Əslində vəziyyət dəhşətlidir”,- deyə mütəxəssis vurğulayıb.
Beləliklə, Azərbaycanda 5 il öncə bir redaktorun qətlə yetirilməsi təkcə medianın işinə əngəl yaratmadı, bütövlükdə cəmiyyətin bütün strukturlarına dəhşətli zərbə vurdu. Bunun acısını isə xalq və ölkə olaraq hələ çox çəkəcəyik.

R.RƏFİYEVA

525 dəfə baxılıb