SONBEŞİYİ OLMAYAN EV | Proje

	30 iyul 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Proje

SONBEŞİYİ OLMAYAN EV

«Ümid evi»ndəki körpələri yalnız acı tale birləşdirir

«Anam, mən və bacım zirzəmidə yaşayırdıq. Anam xəstə idi. Gecəni yatdıq. Səhər oyananda gördük anamız ölüb. Üstünü kağız kartonlarla örtdük ki, üşüməsin». Bu sözləri «28 may» metrosu ətrafında dilənən 7-8 yaşlarındakı uşaqlar deyib. Bu, taleyin amansız hökmünə məruz qalan və küçə həyatı yaşayan, indi isə «Ümid yeri» Uşaq Sığınacağı və Reabilitasiya Mərkəzinə sığınan körpələrdən birinin acı həyatından bir fraqmentdir.

Mərkəzin rəhbəri Natiq Mənsimli deyir ki, həmin uşaqları Novruz bayramı ərəfəsində tapıblar: «Bayram ərəfəsi idi. İşçilərimiz şəkərbura, paxlava da bişirmişdilər. Uşaqları yuyundurdular, yemək verdilər, amma onları analarından başqa heç nə maraqlandırmırdı... Elə hey »anamızın yanına gedirik" deyirdilər. Onların anasının olduğuna inanmadıq. Çünki küçə uşaqlarının çoxu yalan danışır, özlərindən hekayələr uydurur. Oğlanı işçilərimizin biri ilə yaşadıqları yerə göndərdik. Uşaqların dedikləri təsdiqləndi. Zirzəmidən 30-35 yaşlarında qadının meyitini tapdılar. 22-ci polis bölməsinə məlumat verdik. Qadınını meyitini morqa apardılar".

Onlar bəzən öz yaşlarını da bilmir...

Bir-birinə bənzəməyən acı həyat hekayəsinə malik bu kimsəsiz uşaqları bir cəhət birləşdirir - onları axtaran olmur. Əksəriyyəti heç kimliyini, doğulduğu yeri, hətta yaşını da bilmir. Çoxlarının şəhadətnaməsinə fərqli ad, soyad, tarix yazılır. Nə vaxt doğulduqları, kim olduqları onlar üçün sirr olaraq qalır.
Natiq Mənsimli deyir ki, «Ümid yeri» Uşaq Sığınacağı və Reabilitasiya Mərkəzi yarandığı ilk illərdən Təhsil və Daxili İşlər nazirlikləri ilə sıx əməkdaşlıq şəraitində fəaliyyət göstərir: «Ümid yeri» Uşaq Sığınacağı və Reabilitasiya Mərkəzi 1997-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. Həmin ilə qədər Azərbaycanda «küçə uşaqları» məfhumu işlənmirdi. Uşaqlar yetim qalanda, ya da başqa problemləri olanda internatlara yerləşdirilirdi. Amma keçid dövründə belə bir problem üzə çıxdı. O zamana qədər küçələrdə ehtiyac ucbatından maşın şüşələri silən uşaqlar gözə dəymirdi. Küçədən keçənlər bu tifillərin ovcuna pul qoymaqla onlara kömək etdiklərini düşünürdülər. Amma pul verməklə uşaqları xilas etmək olmaz. O zaman bu problem qəbul olunmurdu və deyilirdi ki, bizdə küçə uşaqları problemi yoxdur. Qismən də olsa bu problemin aradan qaldırılması üçün bir model tapdıq və 1997-ci ildə «Ümid yeri» Uşaq Sığınacağını yaratdıq. Evin ilk fəalları arasında həkimlər və jurnalistlər də olub. Onlar vağzallarda, parklarda, bloklarda, hətta qutuda yatan uşaqları toplayıb bu evə gətirirdilər. 50 nəfər tutumu olan ev bir neçə aya doldu. Bu işdə sadə vətəndaşlar bizə kömək ediblər".

Kimsəsiz uşaqlar «Ümid yeri»nə necə düşür?

«Ümid yeri»nə daxil olan uşaqlar uzun müddət təhsildən uzaq düşüblər. Elə uşaq var ki, 15 yaşı var, amma heç birinci sinfə də getməyib. Natiq bəyin sözlərinə görə, bura gətirilən uşaqlar öncə həkim müayinəsindən keçir:
- Uşaq xəstədirsə, mütləq müalicə olunur. Sonrakı mərhələdə sosioloqumuz və psixoloqumuz uşaqla danışır və onun küçəyə düşməsi səbəbi araşdırılır. Məktəbə qədər onlarla pedaqoqlarımız məşğul olur. Bundan sonra ən vacib işimiz onların təhsilə cəlb olunmasıdır. Fəaliyyətimizin ilk illərində təhsil naziri Misir Mərdanova müraciət etdik. Nazir bizim müraciətimizi dəstəklədi. Bakı Şəhər Təhsil İdarəsindən nümayəndələr uşaqlardan imtahan götürürlər və bilik səviyyələrinə görə siniflərə təyinat verirlər. Hazırda uşaqlarımız 136 saylı məktəbdə təhsil alır. Bütün uşaqlar kimi onlar da məktəbə gedir, dərs saatı bitəndə evlərinə - «Ümid yeri»nə dönürlər. Müəllimlər onlardan çox razılıq edirlər. «Ümid yeri» kollektivinin uşaqları adından Misir Mərdanova və Bakı Şəhər Təhsil İdarəsinin müdiri Nailə xanıma təşəkkürümüzü bildiririk. Nailə xanımın sayəsində məktəbdə bizim uşaqlar üçün günü uzadılmış qrup açıldı.

- Natiq bəy, bəs internatlarla əlaqəniz varmı?

- Çətin tərbiyə olunan oğlan uşaqlarını icra hakimiyyətinin qərarı ilə açıq tipli internata yerləşdiririk. Amma internata getməkdən imtina edənlər də var. Bu zaman onların istəyi nəzərə alınır və burada saxlanılırlar.

- Bəs uşaqların sonrakı taleyi necə olur?

- Onlara öz övladlarımız kimi baxırıq. Təhsillərinə, iş həyatlarına nəzarət edirik.

- Sizcə, uşaqların küçə həyatını seçmələrinin səbəbi nədir?

- Səbəblər müxtəlifdir. Elə uşaq var ki, valideynlər arasında konfliktə etiraz edərək ailəsindən imtina edib. Ana içki düşkünü, narkoman olur. Amma küçə həyatına düşənlərin əksəriyyəti nikahı pozulan valideynlərin uşaqlarıdır. Ata həbsə düşür. Ana başqa həyat tərzi sürür. Yaxud ana rəhmətə gedir, ata yenidən evlənir, uşaq ögey ana ilə yaşamaq istəmir. Çıxış yolunu küçə həyatında görür.

Bura gəlib övladı ilə maraqlanan valideynlər azdır

- Sonradan uşaqlarını axtaran valideynlər olurmu?

- Çox az. Bir bacı-qardaş var idi. Ataları 4 il həbsdə olub, amma uşaqlar bunu bilməyib. Ana əxlaqsız yola düşüb. Uşaqlar sanatoriyaya yerləşdirilib. Onları bura polislər gətirdi. Çox tərbiyəli uşaqlar idi. Ata-analarının harada olduğunu bilmirdilər. Ata həbsdən çıxandan sonra uşaqlarını axtarmağa başlayıb. Uşaqların qeydiyyatda olduğu poliklinikada onların ataları ilə təsadüfən bizim əməkdaş rastlaşıb. Uşaqlardan soruşdum ki, atanızı xatırlayırsınızmı. Biri dedi atamın üzündə xal var idi. Digəri də dedi Yeni ildə bizə yolka bəzəyirdi. Atalarını bura gətirdik, onunla həyətdə söhbət edirdik. Uşaqlar da dərsdən gəlirdilər. Bir az dayanıb kişiyə baxdılar. Sonra necə atıldılar atalarının üstünə... Atalarının boynundan yapışıb elə qucaqlamışdılar ki... Həmin səhnəni gözlə görmək lazım idi. Başqa uşaqlar da ağlayırdılar. Onlardan niyə ağladıqlarını soruşanda «istəyirik ki, bizim də atalarımız gəlsinlər» dedilər. Onların hamısının ürəyində ata-ana yanğısı var.

- Uşaqlar arasında ali təhsil alanlar varmı?

- Var. Təranə adında bir qızımız İqtisad Universitetinə qəbul olub. Qızlarımızdan biri Kooperasiya Universitetini bitirib. Peşə məktəbini bitirən uşaqlarımız da var.

- Xüsusi istedadı ilə seçilən uşaqlar vamı?

- Uşaqlarımız əvvəlcə 18 saylı məktəbdə oxuyurdu. O zaman həmin məktəbə əslən fransız olan rəqs müəlliməsi gəldi. Adı Fransuaz Daqano idi. O, «Ümid yeri»ndə oldu. Uşaqlarımızda rəqs qabiliyyətinin olduğunu aşkarladı. 12 uşağı seçdi və Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə yerləşdirdi. Məktəbin direktoru Nilufər xanımın da dəstəyi ilə uşaqlarımıza yataqxana kimi bir yer ayırdılar. Uşaqlar orada qalıb oxudular. Xoreoqrafiyanı bitirən bir qızımız Fransada yaşayır. Qızlardan biri Türkiyə universitetlərinin birində xoreoqrafiya dərsləri deyir. O qızı balaca qardaşı ilə parkdan gətirmişdik. Saçlarını kəsdikcə bit tökülürdü. İndi onların uğurlarını görəndə biz də sevinirik.

Aysel Teymurzadə pianosunu «Ümid yeri»nə bağışlayıb

- Özümüzün «Ümid yeri» adlı rəqs ansamblımızla yanaşı ayrı-ayrı rəqs qruplarında çalışan uşaqlarımız da var. «Evrovision» mahnı müsabiqəsinin mükafatçısı Aysel Teymurzadə onu uğurlara qaldıran pianosunu bu yaxınlarda gətirib bizə bağışladı.

- Buradan övladlığa uşaq götürənlər varmı?

- Var. Amma azdır. Bu yaxınlarda bir uşağı övladlığa götürdülər. Uşaq qaraçıların içində yaşayıb. Onu diləndiriblər, döyüblər. Jurnalistlərdən biri bizə zəng vuraraq qonşuluqda kirayədə qaraçıların qaldığını və bizdən olan bir uşağı diləndirdiklərini dedi. Daxili İşlər Nazirliyinə xəbər verdik. Bir saat keçmədi ki, uşağı gətirdilər. 5-6 yaşlarında qarabəniz oğlan uşağı idi. Üzü çapıq-çapıq idi. Uşaqda heyvani instinktlər yaranmışdı. Başqalarını təpikləyir, üstlərinə tüpürürdü. İki il bizimlə yaşadı. Uşaqlar onun adaptasiyasına çox kömək etdilər. Uşaq idi deyə bizə tez uyğunlaşdı. Onu övladlığa verdik. Valideynlər belə ssenari qurdular ki, guya o, balaca olanda anası ilə bulvarda gəzirmiş, birdən onu itiriblər. İndi isə axtarıb onu tapıblar. Valideynlərlə əlaqə saxlayırıq. Deyirlər ki, uşaq dəfələrlə valideynlərdən onu necə itirdiklərini danışmasını xahiş edir.

- Bu işin öhdəsindən tək gəlmək çətindir. Sizə dəstək verənlər olurmu?

- Var. Sağ olsunlar. «Azercell» şirkəti fəaliyyətə başlayan bu günə qədər maddi və mənəvi dəstəyi ilə bizim yanımızdadır. İndiyə qədər 1200 uşaq insan kimi itirilmək təhlükəsindən uzaqlaşdırılıb. «Ümid yeri»nin bu uğurları «Azercell»siz mümkün olmazdı. Bundan başqa, şirkətin rəhbəri Əli bəyin həyat yoldaşı Hilayniyə xanım həftədə bir dəfə bizə baş çəkir. Qayğılarımızla maraqlanır. Həm də uşaqlarımıza ingilis dilindən dərs deyir. O, uşaqların əl əməyinə cəlb olunmasında maraqlıdır. Uşaqlarımız onları çox sevir.

***

Natiq Mənsimli ilə söhbəti bitirəndən sonra uşaqların necə yaşadıqları ilə maraqlanırıq. Məlum olur ki, ikimərtəbəli evin hər mərtəbəsində bir ailə yaşayır. Ümumiyyətlə isə hər mərtəbədə 14 uşaq olmaqla bir ailə yaşayır. Uşaqlar əl əməyinə də xüsusi diqqət yetirir. Müəllimlərinin köməyi ilə kiçik xalçalar və salfetlər toxuyurlar.
Sonra isə uşaqlarla danışaraq evdən küçəyə çıxmalarının səbəblərini soruşduq. Səidə adlı qız dedi ki, 3-cü sinifdə oxuyanda bir dəfə valideynləri onu bura gətiriblər. Sonra yenidən evlərinə qayıdıb: «Evimizdə problem var idi. Bacım 5-6 il idi ki, bir oğlanı istəyirdi. Oğlan gəlib bizdə qalırdı. Atam buna razı deyildi. Anam oğlanın tərəfini saxlayırdı. Bütün günü evdə dava olurdu. Həyətə çıxanda mənə söz atırdılar ki, bəs eşitdim ərə gedirsən, o oğlan kimdir və s. Başa düşdüm ki, bacımın evə yad oğlan gətirdiyinə görə mən belə deyirlər».
Səidə dedi ki, ona şəxsiyyət vəsiqəsi düzəldəcəklər. Bir işlə məşğul olacaq.
Sevinci isə «Ramstor» supermarketinin yaxınlığındakı zibillikdən tapıb gətiriblər. Anası ilə birgə zibillikdə «bomj» kimi yaşayırmış. Ötən ilə qədər anası orada yaşayıb. Sonra onu görən olmayıb.
Sığınacağa 10-15 gündür ki, gətirilən Turxan isə deyir ki, burada ona yaxşı baxsalar da o, yenə də atası ilə yaşamaq istəyir. Türkan isə 15 yaşı olmasına baxmayaraq 4-cü sinifdə oxuyur.

***

Buradan ayrılmağın vaxtı çatır. Natiq bəy bir istəyini də çatdırdı. Dedi ki, dövlətin xalq qarşısında borcu olsa da QHT-lərin və vətəndaşların üzərinə də mühüm vəzifələr düşür. Problemlərin həllində əl-ələ vermək lazımdır.
Sonda onu da qeyd edək ki, kimsəsiz uşaqlar üçün sığınacaq və internatlar var. Amma küçələrdə də acı taleyi ilə baş-başa qalan, köməyə möhtac olan zavallı körpələr az deyil. Onların yeri küçə yox, insanların qəlbidir.
Sığınacaqdan ayrılıram. Amma uşaq evinin həyətində oynayan körpələrin səsi hələ də qulaqlarımda cingildəyir...

Leyla İLQAR

1088 dəfə baxılıb

[23.07.2010] - OLİQARXLAR DƏNİZİ DƏ VƏTƏNDAŞLARA ÇOX GÖRÜR

[14.07.2010] - ZOOPARKDAKI HEYVANLAR İSTİDƏN VƏ ACLIQDAN QIRILIR

[12.07.2010] - UNUDULMAQ ÜZRƏ OLAN PİRŞAĞI

[10.07.2010] - MÜXALİFƏT İSTİDƏ NECƏ SƏRİNLƏYİR

[08.07.2010] - ZİYA MƏMMƏDOVUN ARABAÇI HƏMYERLİLƏRİNİN HEKAYƏSİ

[26.06.2010] - İÇƏRİŞƏHƏRDƏ ABİDƏNİN YERİNDƏ İCTİMAİ TUALET AÇILIB

[08.06.2010] - PULLUSU PULSUZDAN FƏRQLƏNMƏYƏN ÇİMƏRLİKLƏR

[01.06.2010] - SAAKAŞVİLİ İLƏ XƏNGƏLXANADA TƏSADÜFİ GÖRÜŞ

[24.05.2010] - HAMBURQ - BİSMARKIN VƏ MİRZƏ SAKİTİN ŞƏHƏRİ

[21.05.2010] - MEL QİBSONUN KİNO ÇƏKDİYİ GÖLDƏ