BİZƏ BİR SAMANTA GƏRƏK...

	24 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

BİZƏ BİR SAMANTA GƏRƏK...

Bizim ucundan-qulağından nəsə dada bildiyimiz sovet illərində uşaqların dostluq məktubları yazma ənənəsi vardı. Təəssüflər olsun ki, mənim əlim qələm tutmağa başlayanda bu ənənə yox olub getdi. Amma özümdən böyük bacı-qardaşımın tanımadıqları, amma müəllimlərinin göstərişi ilə ucqar rayonlarda, kəndlərdəki naməlum “dostlarına” yazdıqları məktublar hələ də yadımdadır. Hamısını anam diktə edirdi, onlar da yazırdı. “Əvvəla, salam... Salamdan sonra hal-əhvalınızı soruşmaq istərdik”lə başlayan çiy, monoton məktublar...

Yadımdadır, bir ara sovet məktəblilərinin Samanta Smit adlı amerikalı məktəbli ilə də məktublaşma dəbi vardı. Andropova məktub yazıb “siz Amerika ilə nüvə silahına başlayacaqsınız” deyə sual verən o qızcığazı bəlkə də çoxları xatırlayır. O zaman Andropovun ona saxta sovet optimizmi ilə verdiyi “narahat olma, qızcığaz, müharibə yoxdur” cavabı da yadınıza düşdü yəqin. Sonra kolxozçular, sağıcılar, traktorçular... da bunu alqışlayıb silsilə məktub yazmışdı. Xatırladınız?
Samanta Smitlə, adına sülh göyərçini deyilən o qızla məktublaşanlara uzun müddət həsəd aparası olmadım, çünki 1985-ci ildə bir qəzada dünyasını dəyişdi. Ondan sonra sovet məktəblərində uşaqlar onun valideynlərinə uzun-uzadı təsəlli məktubları yazdılar, ürək-dirək verdilər və sair.
Burdan baxanda çox saxta mənzərə kimi görünür, deyilmi? Uşaqları zorla kiminləsə dostluğa məcbur edir, saxta məktub yazdırır, quruculuq təbliğatına qoşurdular. Sovet ideologiyasının təbliğatçısı olan teletamaşalarda, filmlərdə olduğu kimi. Qəhrəmanlar öncə pambıq tarlasını, sonra da nişanlısını sevir. Öncə qabaqcıl olur, sonra toy çaldırır. Yəni onun sevgisi də əgər özü sovet zəhmətkeşidirsə, gözəldir, ülvidir. Yoxsa ki, zərbəçinin sevgisindən nə olasıdır?
Bunların hamısı düzdür, amma... Günümüz gənclərinin, yeniyetmələrin heç kəsin “dəstəyi” olmadan sosial şəbəkələrdə, forumlarda, çatlarda müstəqil şəkildə dostlaşmasını görəndə “saxta məktublar dövrünə” şükür etməyə bilmirsən. Dostluq da, ünsiyyət də gözəldir, amma “özbaşına gəzən pişiyi”, yəni interneti də deyəsən hərdən otaqdan qovmaq lazım gəlir. O gün oxudum ki, İngiltərədə yeni bir qanun layihəsini müzakirə edilir. Əgər qanun qəbul olunarsa, qadınlar internetdə tanış olduqları kişilərdən daha öncə türmədə olub-olmamaları barədə sənəd tələb edəcək. Yəni öncə bu sənədi göstər, sonra tanış olaq. Dünya artıq internet manyaklarının, internet bəlalarının əlində girinc qalıb, hər gün bir çözüm yolu axtarır.
Biz vaxtilə 2000-ci illər barədə kinolara baxanda belə şeyləri xəyal belə edə bilməzdik. Həmin filmlərdə uçan maşınlar, sehrli xalatlar, yemək bişirən robotlar, insanı bir zamandan digərinə aparan maşınlar barədə danışırdılar. Düzü, robot çıxmaq şərti ilə qalan heç biri baş vermədi. Onun əvəzinə isə internet canavarı dünyanı əsir aldı.
Boş vaxtınız olanda gənclərin daha çox maraq göstərdiyi forumlara, şəbəkələrə girin, dəhşətə gələcəksiniz. Parkdakı yaşlı qadın deyinməsi kimi olmasın, amma onları oxuyanda adam bu ölkənin hara getdiyindən şübhəyə düşür. İntellektdən, savaddan kilometrlərlə uzaq müzakirələr, savadsız yanaşmalar, sarsaq-sarsaq xobbilər. Adamda elə təsəvvür yaranır ki, gənclərin əksəriyyəti günorta metroda blutuzlaşmaq, gecə isə forumlarda ağzına gələni yazmaqla məşğuldur.
İnternet və senzura anlayışları bir araya sığmır, razıyam. Amma necə ki, bəzi valideynlər uşaqların təhlükəsizliyi üçün evlərindəki internetə filtrasiya sistemi qoyurlar, ölkədəki internet sisteminin də belə təmizləmə mexanizminə ehtiyacı var. Ən azı bununla yeniyetmələri, gəncləri zərərli, qorxulu vərdişlər aşılayan saytlardan, forumlardan, şəbəkələrdən uzaq tutmaq mümkün olar.
Yoxsa ki, yaxın zamanda bizə də yeni bir Samanta Smit lazım olacaq. Cavanlara saxta olsa da zərərsiz bir dostluq yaşatmaq üçün. Biz hər zaman pislərin içindən daha az pisi seçməyə məhkum olunuruq. Təəssüf ki...

833 dəfə baxılıb