TOPUĞA DƏYƏN DAŞLAR...

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

TOPUĞA DƏYƏN DAŞLAR...

Ziyalıların sözü yenə yerə düşdü. “Yenə” deyirəm, çünki ən azı son 10 ildə bu sözün bir dəfə də olsun yerinə yetirildiyinin şahidi olmadıq. Sonuncusu Eynulla Fətullayev həbsdə olanda edilmişdi. Ziyalılar Forumu yığışıb İlham Əliyevə müraciət etmişdilər ki, jurnalisti azadlığa buraxsın. Amma qosqoca ziyalıların edə bilmədiyini EL-Niki cütlüyü başardı. Gedib “Avroviziya”da qalib oldular, hökumət də qələbənin sərxoşluğundan jurnalisti türmədən buraxdı. Dedi, ayıbdır, üç dostumuz, beş düşmənimiz... var, nə deyərlər?

Və yenə başladı eyni polemika. Bu ziyalıların sözünün niyə kəsəri yoxdur, ölkədə ziyalı mövqeyinə niyə hörmət edilmir və sair. Çayxanalardan başlamış, qəzet redaksiyalarına qədər bir neçə gün saqqız kimi çeynəndi bu mövzu. Bəs sonra? Adına ziyalı deyilən kəslərdən biri “halım məmləkət halıdır” deyib, zil qara CİP-inə mindi. Bir başqası yağlı-buğlu qonaqlıq qarşılığında qonaqlıq verən adamın rəqibini rəzil edən postmodernist bir mətbuat konfransı keçirdi. Onun kimi “ziyası hər tərəfə işıq salan”lardan biri isə “Məşədi”nin 10 abbasını alıb, öz qəzetində ağzına gələni yazdı. “Mənə dəxli yoxdur, abstrakt bir film çəkirəm” deyib, ölkədəki abstraktlıqlardan xəbəri olmayan rejissor (o da ziyalı) yenə də hamını onu anlamamaqda ittiham etdi. Hamımızın ziyalı dediyi, baş nazirin müavini postuna qədər yüksələn başqası isə hökumətin saxta rəqəmlər, faktlar sadaladığı iclaslarda səsini də çıxarmadı.
Misallar bəs deyincə. Danışmaq istəyənin dilini boğazından çıxaranların ölkəsində ziyalıların bir qismi hələ də usanmadan “cəmiyyətdə Azərbaycan bədii dilinin qorunmaması” mövzusunda dəyirmi masa keçirdilər. Filosof dediyimiz bir başqa kəsim isə naməlum nəsnələr, yupyumru dünya... haqda məruzələr oxudular. Rəhbərlik etdiyi teatrı bağlamaq istəyəndə, yeni kitabların nəşri əlindən alınanda... səsi okeanın o tayına çatdı dağdan ağır ziyalıların. Urmiya gölünün qurudulması, Somalidəki acların dərdi bürüdü bir qism oxumuşları.
Bəlkə elə bütün bunlara görə? Məhz buna görə ziyalı sözü kəsərdən düşmüş ola bilərmi? Elmlər doktoru, professor, Elmlər Akademiyasının üzvü... və bunun kimi dəvə naxırı daşımayacaq onlarla titula sahib universitet müəllimi sinifkomla “50 manatlıq zaçot” haqq-hesabına girişəndə itirdik ziyalı sözünün kəsərini. Bizim evin yanında biz gözəllik salonu var, adı “Ziya”dır. Qonşular zarafatla deyir ki, ora ancaq ziyalı qadınlar gəlir. Bax, indi ziyalı sözü bu cür gülüş doğurur.
Tanınmış bir universitetdə müəllim işləyən tanış var. Ayda ən azı bir dəfə mənə zəng vurub, yanındakılara eşitdirmək arzusu ilə ən yuxarı tonda “sənə universitetimizdəki bəzi korrupsiya halları ilə bağlı faktlar verəcəm, yazarsan, aləm dəyər bir-birinə” deyərdi. Əvvəllər bu anonsun mənasını anlamazdım, sonradan öyrəndim ki, bununla yanındakıları qorxudur, hətta şantaj edir, amma bir dənə də fakt açıqlamır. Amma yaxın-uzaq çevrə arasında ona da ziyalı deyirlər...
Bu, bir aksiomadır. Ziyalının ictimai mövqeyi ancaq öz ayağına daş dəyəndə üzə çıxmamalıdır. Detaldan yox, böyük problemlərdən danışmalıdı. MİS rəisi yox, diktatura olmalıdır onun hədəfində. Yoxsa ki, hər Dostoyevski, Kavka... oxuyanı ziyalı deyib, əldə gəzdirəndə mənzərə də bu olur. Uzun illər ziyalıları “niyə danışmırsız, niyə dillənmirsiz” deyə qınayırdıq. Danışdılar, dilə gəldilər, amma çox gec. O vaxt ki, artıq dillərindən çıxan sözün dəyəri də itmişdi, ziyalı ünvanının çəkisi də...
Banklara, yerli mobil operator şirkətlərinə zəng edəndə adamın anası ağlayır. Filan dil üçün filan düyməyə basın, filan xidmət üçün bəhmən düyməyə, sonra başqa xidmət, sonra başqa düymə... Sən operatorun səsini eşidənə qədər barmaqların mazol olur. Çox vaxt da operator problemini həll edə bilmir və axırda adamı yandıran o sualı verir: başqa necə yardımçı ola bilərəm? Sanki əsas problemimi həll edib, qalıb başqa problemlərim. Ziyalıların müraciəti də həmin o operatorun son sualına oxşayır. Biz o “operator”a səsimizi duyurmaq üçün illərdir saysız-hesabsız “düymə”ləri basdıq, alınmadı. Görüşəndə isə hər şey iflic olmuşdu. İndi “başqa nə probleminiz?” soruşmağın kimə nə faydası?
Ya da.. çox gec qalmadınızmı?

809 dəfə baxılıb