DİKTOFONUN KONSTİTUSİYAYA DÜŞMƏSİ

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

DİKTOFONUN KONSTİTUSİYAYA DÜŞMƏSİ

Yaxud hüquq müdafiəçisinin hakimiyyət müdafiəçiliyinə keçməsi

Son günlər ölkədə diqqət yalnız məhdudiyyətsiz prezident seçilmək məsələsinə yönəldiyindən diktofonun və fotoaparatın konstitusiyaya salınması nəzərlərdən yayınmış kimidir. Bir nəfərin hər dəfə prezident seçilməsi və ya özünü prezident elan etdirməsi üçün qanuni əngəllərin aradan qaldırılması daha çox müzakirə edilir və ölkə konstitusiyasına gözlənilən digər dəyişikliklərə ciddi əhəmiyyət verən yoxdur.

Başadüşülən haldır, ölkəmiz birdən-birə konstitusiyalı feodalizmə keçir. Məhz həmin dəyişiklik kiminsə ömürlük prezident olmasına yol açır. Məsələ ondadır ki, bu gedişlə bizim nəvələrimiz də indiki prezidentin hakimiyyətdə olduğu dövrdə doğula bilər. Bu dəyişiklik tək bizə yox, nəvə və nəticələrə də aid məsələdir. Amma məhdudiyyətin olduğu dövrdə ümidlər nə qədər ölsə də, hər kəsin ürəyində bir X, U, Z günü vardı - həmin gün monarxiyanın bitəcəyinə xəfif bir əminlik insanların soyuq qəlbini isidirdi. Əsas Qanunun sözügedən maddəsinin dəyişdirilməsi bu səbəbdən yeganə təhlükə kimi qarşılanıb.
Halbuki təkliflər arasında heç də az mürtəce xarakter daşımayan digər maddələr də var. Onlar ölkənin taleyi və demokratiya baxımından xeyli təhlükəlidir. Məsələn, 50-ci maddəyə edilən dəyişikliyi götürək. “Məlumat azadlığı” adlanan həmin maddə indiyədək bizim yeganə istinad yerimiz olub və söz azadlığına təminat verir. İndi isə ora 3-cü bənd əlavə edilir. O əlavənin məzmunu belədir: “III. Hər kəsin hüquqlarını pozan və ya mənafelərinə xələl gətirən, kütləvi informasiya vasitələrində dərc edilən məlumatı təkzib etmək və ya ona cavab vermək hüququna təminat verilir”.
Bu hiyləgər əlavənin “Məlumat azadlığı”na dəxli yoxdur. Əksinə, o, məlumat azadlığını məhdudlaşdırır. Bundan sonra hər kəs istənilən yazını təkzib etdirmək hüququ qazanır. Deyəcək ki, bu xəbər onun mənafeyinə toxunur. Məgər həqiqətin dərc edilməsi mənafelərə xələl gətirə bilməzmi? Halbuki yalnız yalan xəbərin təkzibindən söhbət gedə bilər. Bu ikibaşlı əlavə mətbuatı susdurmaq, onun gözünü qorxutmaq üçün düşünülüb. Hakimiyyət həmin maddə ilə hər kəsi mətbuatın üstünə qaldırır. Tənqid və təhlil yazmaq isə əngələ çevriləcək. Tənqid doğrudan da kiminsə mənafeyinə ziddir. Məgər tənqidi kim öz mənafeyinə uyğun sayacaq? Bu maddə mətbuata yeni iş tərzi yaradır, yaz, təkzib elə, yaz, təkzib elə...
Nəticədə cəmiyyətin tamam susdurulması üçün qanuni imkanlar daha da artır. Bu işdə daha bir maddəyə edilən dəyişiklik köməyə çatacaq. “Şəxsi toxunulmazlıq hüququ” adlanan 32-ci maddənin ikinci bəndinə belə bir cümlənin əlavə edilməsi nəzərdə tutulur: “Qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla heç kəs onun xəbəri olmadan və ya etirazına baxmadan izlənilə bilməz, video və foto çəkilişinə, səs yazısına və digər bu cür hərəkətlərə məruz qoyula bilməz”.
Bəs jurnalistlər gözünün önündəki xəbəri necə lentə alacaq? Bəlkə icazə verilmədi? Bir də baxacaqsan ki, bəzi jurnalistlər hətta mətbuat konfransına buraxılmadı, hətta tədbirlərə də. Həm də tam qanuni əsasla. Bu maddə bütün dünyada inkişaf etməkdə olan yeni media jurnalistikasına da zərbədir. Son vaxtlar səs-küy yaradan anonim (xalq mənşəli) videoçarxlar görünür, hədəfə ciddi dəyib. Bir məktəblinin öz telefonu ilə Aqil Xəlilin döyülməsini lentə alması kimi hallar artıq ölkədə yeni tendensiyalar yaradır. Bu dəyişiklik həmin fəaliyyəti də təhlükəli işə çevirir. Sabah bu ölkədə adamı üstündən diktofon və fotoaparat çıxdığı üçün tuta bilərlər.
Bəlli olur ki, jurnalistlərin həbsi, qəzetlərin bağlanması, müstəqil TV-lərin qadağan edilməsi ilə ürəyi soyumayan bu hakimiyyət mətbuata qarşı konstitusiya tədbirlərinə də əl atır.
Tanınmış hüquq müdafiəçilərindən biri isə bunlardan danışmaq əvəzinə hakimiyyətin açıq müdafiəsinə başlayıb. Bu qədər olmuşlardan sonra “hakimiyyətin jurnalistlərlə bağlı heç bir şəxsi qərəzi yoxdur” söyləmək hüquq müdafiəçiliyi etmək üçün mənəvi haqqı tamam itirmək deməkdir. Mən artıq həyəcanlanıram, bu adamlar Bakıda bu sözü deyirsə, Səməd Seyidovla AŞ PA-ya gedəndə nə danışırlar? Hüquq müdafiəçisi bu sözlə günahsız jurnalistlərin həbsinə haqq qazandırır. Bəs buna qədər deyilənlər necə oldu?
Hakimiyyətdən (hüququ pozanlardan) qrant almağın sonu belə olmalı idi. Mən bir şeyi gördüm ki, bu adamlar Fərhad Əliyevlə Əli İnsanovu jurnalistlərdən də səylə müdafiə edirlər. Bir şeyi də indi anlayıram ki, jurnalistlərin həbsdən çıxmasını istəməyən nə qədər adam varmış. Kimlərsə bulanıq suda balıq tutmağı xoşlayır. Lakin insanda ikrah və qəzəb yaradan bu sözlər jurnalistlərlə bağlı həqiqəti dəyişdirmir. Bəlkə o sözlərə əhəmiyyət də verməli deyilik. Amma onlar belə sözlərlə ölkədə hüquq müdafiəçiliyi institutunu tamam gözdən saldılar. Qorxulu olan budur.

919 dəfə baxılıb