MƏNƏ BAXMA, ADIMI ÇƏKMƏ, BARƏMDƏ DÜŞÜNMƏ...

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

MƏNƏ BAXMA, ADIMI ÇƏKMƏ, BARƏMDƏ DÜŞÜNMƏ...

Jurnalistikaya “qızıl qadağalar” gəlir

Bu da belə. Yaxın bir dostumun dediyi kimi, vəziyyət düşündüyümüzdən də qəlizdir. Konstitusiyaya dəyişiklik edildimi, çəpik çalaraq onu qəbul etdilərmi? Hərə öz ölüsünü ağlayır. Çoxları bu dəyişikliklərdə fokusu prezidentin müddətsiz seçilməsi məsələsinə yönəltsə də biz jurnalistlər daha çox öz günümüzə ağlayırıq. Yəni öz qara günümüzə...

Bax, burada deyirlər, “düzəlmişdi hər yarağımız, qalmışdı saqqal darağımız”. Günü döyülməkdə, məhkəmələrdə keçən jurnalistin boynuna daha bir ağır yük qoydular. Konstitusiyaya ediləsi dəyişikliklərə görə, hər kəsin hüquqlarını pozan və ya mənafelərinə xələl gətirən, kütləvi informasiya vasitələrində dərc edilən məlumatı təkzib etmək və ya ona cavab vermək hüququna təminat verilir. Yəni bundan sonra kim istəsə, barəsində yazılan məlumatı - doğru olub-olmadığını sübut etmədən - təkzib etdirə biləcək. Qosqoca konstitusiyanı əlində əsas tutacaq. Bəs nə bilmişdiniz?
“Şəxsi toxunulmazlıq hüququ” adlanan 32-ci maddə də çiynimizə ağır bir yük qoyur. Həmin əlavəyə görə, “qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, heç kəs onun xəbəri olmadan və ya etirazına baxmadan izlənilə bilməz, video və foto çəkilişinə, səs yazısına və bu cür digər hərəkətlərə məruz qoyula bilməz”.
İndi xoruzun quyruğunu gördünüzmü? Məni qərəzçilikdə qınamayın, amma bu, son aylar ortaya çıxan səs-küylü video, telefon çəkilişləri və onların yaratdığı həngamənin, küyün nəticəsidir. Orduda zabitlər tərəfindən döyülən əsgərlər, “Zeytun bağı”nda “mədəni istirahət edən” MTN zabitləri, rüşvət alarkən gizli kameraya çəkilən xəstəxana həkimləri... Yadınıza düşdümü? Bütün bunların hamısının kökünü birdəfəlik kəsmək üçün indi də konstitusiyaya əl atdılar.
Tanınmış media eksperti Rəşid Hacılı o gün deyir ki, onsuz da bunlar daha öncə də qanunda vardı, ona görə də təkrarən konstitusiyaya salınmasında yeni bir şey yoxdur. Əslində isə yeni olan odur ki, bir çox hallarda qanunlarla gözü qorxmayan jurnalistləri, insanları indi də konstitusiya ilə pərişan etmək istəyirlər. Yəni hasarı hər tərəfdən daraltmaq. Üstəlik, bəzi maddələrlə bağlı düşünülmüş şəkildə boşluq yaradırlar ki, istədikləri vaxt pozuntulara rəvac versinlər.
Heç şübhəsiz ki, bu düzəlişlər ilk növbədə ictimai xadimləri, siyasi rəhbərliyi mətbuatdan müdafiə etmək üçün atılan addımdır. Zarafat deyil, artıq Azərbaycanda belə ənənəyə start verilib. Kim bilir, sabah bu şuluq jurnalistlər kimi, harda, kiminlə, nə vəziyyətdə çəkib camaata göstərəcəklər. Südabə xanım demişkən, demokratiyanı beşiyindəcə boğmaq lazımdır, cınqırını belə çıxarmağa imkan vermədən...
O gün redaksiya tapşırığı ilə paparatsilər barədə material hazırlayırdım. google saytında axtarış verdim, əlim üzümdə qaldı, inanın. Dünya paparatsiləri nələr-nələr çəkirmiş, üzə çıxarırmış, ilahi! Prezidentlərin, nazirlərin, nə bilim, deputatların şəxsi həyatı ilə bağlı superkadrlar, şok effekti yaradan, gündəmi dəyişdirən faktlar. Qosqoca Fransa mətbuatı prezident Sarkozinin özəl həyatını didik-didik edib, yazığı “çumo” vəziyyətinə salıb. Nikolyanın nə şorgözlüyü qalıb, nə xoşqeyrətliyi, nə də arvadının gəzəyənliyi...
Bizdəsə paparatsiliyin heç “p”sı da yoxdur. Uzaqbaşı “manıs”cıqların şəxsi icazəsi ilə onların nəsə bir-iki ürəkbulandıran pozasını, xəbərini yayırlar, ad da olur ki, paparatsilər bunu aşkarladı. Ona görə də “şəxsin icazəsi olmadan onun video, foto görüntülərinin yayılması” söhbəti bax, burdan qaynaqlanıb - heç bir jurnalist “böyük”lərə ilişməsin. Əks halda, dəmir konstitusiya başında qırılar.
Xatırlamış olarsınız, amma konstitusiyaya düzəliş edilməmiş adamın biri redaksiyaya gəlib “bir daha mənim adımı çəkmə” deyirdi. Gör indən belə konstitusiyanı əsas tutub ayaqlarını necə dirəyəcəklər? Məsələn, bir gün gəlib deyəcəklər, adımın baş hərfini yazma, o biri gün deyəcəklər, məni görəndə üzünü çevir, sonra da iş o yerə çatacaq ki, Sabir demiş, “mənim barəmdə düşünmə” tələbi ilə çıxış edəcəklər. Onda vay bizim halımıza. Vay ki, nə vay...
Türklər konstitusiyaya Ana Yasa deyirlər. Kaş bizdə də bu ad belə olaydı. Onda yazının başlığını da belə qoyardıq ki, “Ana Yasanın anasını ağlatdılar”. Belə... Keçmiş olsun.

1434 dəfə baxılıb