O ƏJDAHADAN BİZDƏ OLMAYACAQ

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

O ƏJDAHADAN BİZDƏ OLMAYACAQ

Ötən gün aramsız olaraq həyəcanlı səs tonu ilə redaksiyaya zəng vuran qadınların sayı artanda təhlükənin səviyyəsini anladım. Mediadan yazdığım üçün katibə onların hamısını mənimlə calaşdırmışdı, “ay bala, ”Bir İstanbul masalı"nı neçə gündür göstərmirlər, niyə?", “ATV-dən ”Min bir gecə"ni niyə yığışdırıblar, siz bilmirsiniz?" soruşan xanım oxucular (aralarında bir kişi də vardı) elə həyəcanlanmışdılar ki, deyərdin, əsgərlikdəki oğullarının, xəstəxanada müalicə olunan qohumlarının başına nəsə pis iş gəlib. Əslində mənzərə o qədər də yabançı deyildi, bunu xəstənin bağlandığı aparatdan qoparılması da adlandıra bilərik. Milli Teleradio Şurasının qərarına əsasən, seriallar ancaq milli dildə nümayiş olunmalıydı, telekanallar isə bunun öhdəsindən gələ bilmədikləri üçün onların yayımını dayandırmışdılar. Və nəticə... İsterik tamaşaçı ordusu...

“Niyə öhdəsindən gələ bilmirlər?” deyə soruşacaqsınızsa, “Bəyin oğurlanması” filmindəki sitatı improvizə edib, “elə tərcümə etməsələr yaxşıdır” deyə bilərəm. Çünki telekanalların dublyaj studiyasının qabında nə olduğunu yaxşı bilirik. Mənzərə aydın olsun deyə Türkiyə, Rusiya televiziyalarındakı Hollivud filmlərinin dublyajını xatırlamanız kifayətdir. Adamın ruhunu oxşayır, baxanda elə təəssürat yaranır ki, ümumiyyətlə, Ancelina Coli tipik istanbulludur və ya Tom Henks Moskva Dövlət Universitetini bitirib. Çünki filmlərin peşəkar dublyajı ilə yanaşı, onun tərcüməsinə də doğma dilin ruhunu qatırlar. Nuşirəvan Məhərrəmlinin qərarına əsasən, o əjdahadan bizdə də olmalıdır. Amma necə və hansı potensialla?
Mənə görə, görəcəkli günlərimiz qabaqdadır. Nizami Cəfərov demişkən, bu filmlərin tərcüməsi Qazax ləhcəsini Şəki ləhcəsilə əvəzləməyə bənzəyəcək. Və ya həmkarım Samir Sarının fikrinə görə, Polad Alemdar bundan sonra “Allah kahr etsin” yerinə “Allah qəhr etsin” deməlidir deyə həngamə çıxarıblar. Amma bir-iki sözün tərcüməsinə görə başlamış bu həngamənin yaradacağı bərbad mənzərəni yaxın vaxtda siz də görəcəksiniz.
İstəyirsinizsə, bu günə qədərki tərcümələri, dublyajları gözdən keçirib, ekran gələcəyimizin necə olacağını indidən proqnozlaşdıraq. Cansız mətnlər, quru, pafoslu, yapışıqsız səslər... Hər rola uyğun səs sahibi tapılmadığından bəzən bir filmin cəmi iki aktyor tərəfindən səsləndirilməsini, filmin orijinal səsi söndürülmədən edilən dublyaj nəticəsində səslərin bir-birinə qarışmasını, dublyajla görüntünün üst-üstə düşməməsini də bura əlavə etsəniz, nə demək istədiyimi anlayacaqsınız. Yəqin, bu mənzərəni çoxunuz görmüsünüz. Filmdə ərlə-arvadın dilləşməsi kadrı yekunlaşır, ekranda göl kənarı göstərilir, amma kadr arxasında bizim milli dublyajımızın səsi gəlir: görüm səni lənətə gələsən, Con...
Və ya uğursuz tərcümələr. Sözlərin qarşılığının tapılmaması, küfr və söyüşlərin bir qayda olaraq, “itil cəhənnəmə” kimi səsləndirilməsi. Bu, təxminən Selincerin “Çovdarlıqda uçuruma yuvarlananlar” əsərindəki qəhrəmanın “düdəmə” deməsinə bənzəyir, adamın əti tökülür. Bizim dilimiz gözəldir, axıcıdır, ahənglidir. Bunun mübahisəsini etmirik, sadəcə, onun incəliklərindən, imkanlarından və gözəlliklərindən dublyajda düzgün istifadə edilməməsindən narazı və narahatıq.
Telekanalların dublyaj redaksiyaları var və mənə görə, ən uğurlusu ANS-inkidir. Xüsusən də multiplikasiya filmlərinin dublyajı. Bir neçəsinə baxmışam (“Sualtı qədeşlər”i xüsusilə qabartmaq istəyirəm), improvizələrlə dolu dublyajı ilə nəinki balacaları, böyükləri də ekrana bağlayır. Ona görə də az-çox ümidim ANS-ədir. Amma digərlərindən film və serialların tərcüməsini titrlərlə ekranın aşağısına yazmalarını acizanə xahiş edirəm. Əks halda, onsuz da bir dəri, bir sümük olan millətin yaxın aylarda arıqlaması prosesi sürətlənəcək, yazığıq.
Mövzuya uyğun lətifə dadında bir olayı da danışım, yekunlaşdıraq. Deməli, illər öncə AzTV hansısa bir italyan filmini dublyajla efirə veribmiş. Qadın dalaşdığı sevgilisinə “impotent” deyib. Filmin orijinal səsi söndürülmədiyi üçün tamaşaçı da bu təhqiri eşidib və təbii ki, nə anlama gəldiyini anlayıb. Gözünə döndüyüm abırlı və utancaq AzTV isə bu ifadəni belə tərcümə edib: “Lənətə gəlmiş, sən mənim məhəbbətimə layiq deyilsən”.
Bax belə. Allah bizi bu cür dublyajlardan saxlasın.

1435 dəfə baxılıb