BANQLADEŞDƏN GƏLƏRKƏN GÖRDÜKLƏRİM

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

BANQLADEŞDƏN GƏLƏRKƏN GÖRDÜKLƏRİM

Bizim ölkədə hətta saqqal darağı qismində olan məsələlər də kifayət qədər maraqlı və cəzbedicidir, onlar haqda yazmaq da, onları oxumaq da könül oxşayır. Bərəkallah, sevgili ölkəmiz belə gülməşəkər və şəkər gülüşlər doğuran əhvalatlarla, işlərlə, sözlərlə doludur. Üstəlik, ölkənin ən ciddi problemləri bu qisim işlər səviyyəsinə enib. Onların məğzindəki gülməşəkərliyin üstündən keçmək olmur, yazmaq isə çox faydalıdır, onları qətiyyən dayandırmaq olmaz. İroniya çağdaş yazarların əsas silahıdır.

Bu üslub təfəkkürcə nimdaş və qısır idarəçiliyə ciddi müxalifət sayıla bilər. Bizim istedadlı yazarlar bəzən böyük pafosa və ciddi ictimai ədaya bürünmüş bir yalanı, bir yanlışlığı bircə cümlə ilə darmadağın edir. Bəzən deyirlər ki, nəticə hanı? Belə ifşanın faydası gözlə görünmür, başlıcası, bu ifşaları şər qarşısında ciddi müqavimət saymamaq mümkün deyil. Çağdaş jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi ilə məşğul olan bir adam kimi, hətta özümü bu üslubda yazanlara aid etməsəm də, çəkinmədən ironik üslubu bu gün Azərbaycanda mütərəqqi düşüncənin spesifik müqavimət hərəkatı adlandıra bilərəm. Bu üslubda yazanların (məsələn, Zamin Hacının) daha çox oxunması isə tam gözləniləndir və burada başqa bir amil axtarmaq mümkün deyil. Bernard Şou deyirdi ki, orta əsr cəngavərlərindən indikilərin yalnız bir fərqi var, onlar qılınc-qalxanla deyil, ironiya ilə silahlanıblar.
Əsas xəbərlərdən yayınıb, gerçək rəy və münasibətləri gizlədən, təhlükəli xəbər və mövqedən yayınan “ciddi” və “tərəfsiz” jurnalistika həqiqi jurnalistika deyil və saysız-hesabsız treninqlərlə Azərbaycan jurnalistlərini buna hazırlayanlar yalnız ziyanlı işlə məşğuldurlar. Biz Banqladeşdən gəlməmişik, bura bizim ölkəmizdir, tərəfsizlik adı ilə bizim qələmləri zərərsizləşdirmək cəhdlərini peşəkarlıq qayğıları adlandırmaq isə bizə keçməz. Avropada da belə qayğı yoxdur. Hətta Banqladeşdən gələn jurnalist buradakı bataqlığı görüb, olduğu kimi yazmağa borcludur. Tərəfsizlik yaxşıdır, amma həqiqətə tərəfdar olmaq şərti ilə. Jurnalistikada bu qarışıqlığa son qoyan bir anlayış var - obyektivlik. Obyektivlik isə yalnız yazarkən pozulmur, susarkən də pozulur. Həm də daha çox susarkən pozulur, daha çox susanlar onu pozur.
Bəzən bizə deyirlər, fakt söyləyin. Fakt - bizim ölkə. Yanı üstə qoyulmuş Azərbaycan! Göz yetirəndə fakt özü gözə soxulur. Bəlkə biz barmaq izləri tapmalıyıq? Bəlkə gizli servislər kimi səs yazıları ortaya çıxarmalıyıq? Jurnalist olaraq işləmək üçün, araşdırma aparmaq üçün isə hansı imkanlar qoyublar bizə? Hətta bu imkansızlıqlar daxilində də bizim jurnalistlər qədərincən araşdırmalar aparır, faktlar ortaya çıxarırlar. Müqaviməti, basqı və təzyiqləri, həbs və hücumları isə görürsünüz.
Bununla kifayətlənməyən hakimiyyət faktları ortaya çıxarmaqda peşəkar jurnalistikanın köməyinə çatan xalq jurnalistikasını ( yeni media jurnalistikasını) beşikdəcə boğmağa çalışır və ölkə konstitusiyasına edilən mürtəce dəyişikliklər sırasında video və fotoaparatlar, diktafonlarla bağlı qadağaların salınması da buna xidmət edir. Çünki heç bir treninq keçməyən xalqdan gələn video çarxların və fotoların gücünü görürlər. Hərənin əlində isə yeni media vasitələri olan bir telefon var.
Amma əsas müqavimət müəllif yazılarına (köşə yazılarına) yönəlib. Çoxdandır belə bir rəy yaradılır ki, bu yazılar peşəkar jurnalistika deyil, onlarda təhqir və böhtan olur və s. Əvvəla, müəllif yazıları Avropa və demokratik dünyanın mətbuatında da xüsusi bir ənənədir, o, yalnız bizdə deyil. İkincisi, bu yazılardakı fikirləri böhtan sayanlar unutmasınlar ki, Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi və əksər demokratik ölkələrin məhkəmələri qiymətləndirici mülahizələrin böhtan və təhqir kimi qəbul edilməsini rədd edən qərarlar verib. Bu gün avropalı jurnalist yazır ki, mer şəhərin qədim massivini ayı kimi dağıtdı və bu, orada çox normal qəbul edilir. Bəli, ayı kimi dağıtma, sənin işinə də o cür qiymət verməsinlər. Burada şəxsiyyətə aid heç nə yoxdur. Daha maraqlı izahı Lukaşenkonu “qaraçı donuzu” adlandırdığı üçün həbs edilən jurnalist Andrey Klimovun cavabından almaq olar. Həbsdən çıxarkən həmkarları Andreydən soruşmuşdular ki, o ifadəni yazmaq sərhədləri keçmək deyildimi, jurnalistin belə hüququ varmı? Andrey etiraz etməmişdi, amma soruşmuşdu: “Bəs kiminsə bizim hüquqlarımızla qaraçı donuzu kimi davranmaq hüququ varmı?”
Bəli, biz Banqladeşdən gələrkən də, Londondan gələrkən də bu ölkədə eyni şeyləri görəcəyik. Eyni şeyləri də yazmalıyıq.

1025 dəfə baxılıb