YAZARI İZLƏYƏN LƏNƏT

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

YAZARI İZLƏYƏN LƏNƏT

Dövrümüzdə hər şey ola bilər. Bunlar keçmişdə də olub, gələcəkdə də ola bilər. Odur ki, bir yazarın “bizim ömrümüz yaman pis dövrə düşdü” deməyə haqqı yoxdur. Ola bilsin, başqaları geniş mənada “asan tarix” anlayışının olmamasını anlamır.

Yaxud anlamırlar ki, həmin anlayışı yaratsaq da çox nisbi məzmun daşıyacaq. Axı insanın səsini həmişə batırmaq istəyən güclər tapılır, insanı rəzil edə biləcək qorxu hissi hər zaman ortaya çıxa bilər. Bunu başqaları dərk etməyə bilər, amma bu, bir yazar üçün işin əsasıdır. Bir yazar çağın qorxulu olduğunu qəbul edərsə, o, işindən imtina etmiş olur və etməlidir.
Baxmayaraq ki, bizim dövrümüz həqiqətən də asan dövrlər deyil. Hərdən adama elə gələ bilər ki, bütün dünyanın zayı çıxıb. Bütün dünya anlaşılmaz dərəcədə çirkaba batır. Onsuz da dünya böhran içindədir. Dünya arzu etdiyimiz düzənə yaxınlaşa bilmir.
Amma bir yazar bu çətinliyi qorxuya çevirə bilməz. Üstəlik, “Çağımızın problemi nədir?” deyə düşünərkən elə bu qorxunu da göz altına ala bilməliyik. Bütün dövrlərin möhtəşəm yazarı sayılacaq Uilyam Folkner kimi hətta onu dünyadakı problemlərin ən böyüyü də hesab etmək olar. Folkner deyirdi: “Çağımızın faciəsi - uzun müddətdir düçar olduğumuz və öyrəşdiyimiz ümumi heyvani qorxudur”.
Bu yazıçının çox kiçik Nobel nitqi var, yəni bir yazıçının ala biləcəyi ən böyük mükafatın təqdimatında söylədikləri. Həcminə görə bu nitq bir köşə yazısından kiçikdir. Mənasına görə o qədər dərindir ki, düşünürəm ki, yazar olmağın mənasını onun qədər asanlıqla açan başqa bir mətn tapmaq çətin olardı. Hətta bu kiçik çıxış bu gün Azərbaycanda olan bir çox mübahisələrə aydınlıq gətirir. Ziyalılar və ədəbiyyatla bağlı, köhnə və təzə yazıçılarla, həmçinin fərqli peşə yolu tutan jurnalistlər və qəzetlərlə bağlı mübahisələr bu yazı ilə yoxa çıxır, təsəvvürlərdə aydın bir qiymət qalır.
Folkner bir lənət haqqında danışır ki, istənilən yazar o lənəti unutmamalıdır:
- İnsanın sora biləcəyi ruhi suallardan yalnız biri qalıb: bizi nə vaxt məhv edəcəklər? Yazıçıya bu haqda düşünmək gərəkdir. O, qorxunun rəzil bir hiss olduğunu anlamalıdır, elə ki bunu anladı, qorxunu birdəfəlik unutmalı, yoxluğu bütün bədii əsərləri keçici edən və unutduran qəlb düzgünlüyü, məhəbbət, şərəf, şəfqət, qürur, həmdərdlik, fədakarlıqdan başqa bütün hissləri öz emalatxanasından süpürüb atmalıdır. Nə qədər ki belə etməyib, ONUN ƏSƏRLƏRİNİN BAŞI ÜSTÜNDƏN BİR LƏNƏT ASILACAQDIR.
Etiraf edim ki, yuxarıdakı dörd cümlədən sonra bu mövzuda əlavə söz tapa bilmirəm. Ona görə də söz yenə Folknerindir:
- Nə qədər ki yazıçı bunu anlamayıb, o, kənar müşahidəçi kimi insanın məhvindən yazacaq. Mən isə insanın məhv olacağı fikrini rədd edirəm. Zülmət kənarının qırmızı şəfəqləri üstündəki tənha qayadakı tale zənginin sonuncu zərbəsi səslənib sönəndən sonra belə “insanın daha bir - zəif, amma eşidiləcək səsi var” deyərək hər şeyə dözüb “insan ölməzdir” söyləmək çox asandır. Mən bunu qəbul etmirəm. Mən insanın nəinki duruş gətirəcəyinə, həm də qalib olacağına inanıram. O, səsi eşidiləcək deyə yox, xarakterinə, qəlbinə görə, fədakarlığına, həmdərd ola bilməyinə, razılaşmadığına görə əbədidir. Yazıçının, şairin borcu bu haqda yazmaq, insanın duruş gətirə bilməsi, qəlbləri möhkəmlətməsi üçün yazmaqdır; kişilik, şərəf, ümid, qürur, iztirab, şəfqət, fədakarlıq hisslərini daim xatırlatmaq üçün yazmaq lazımdır. Bəşəriyyətin bəzəyi də məhz bu şeylərdir. Şairin səsi adi əks-səda ola bilməz, o, dayaq olmalıdır, qələbə üçün, insana duruş gətirə bilmək üçün əsas, özül olmalıdır.
Yazarın lənətdən qaçması yalnız bu halda mümkündür.

958 dəfə baxılıb