YARIMÇIQ YUXU... | Yeni Müsavat

	12 mart 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

YARIMÇIQ YUXU...

Şəhər dolub-daşmağa başladı. Dünəndən etibarən rəsmi iş günlərinə start verildi və bir də gördük ki, yenə metroda nəfəs almaq, avtobusda ayaq üstə dayanmaq, mağazalara girmək mümkün deyil. Yenidən anladıq ki, bu şəhərin bir tutumu var. Təxminən stəkan kimi. Tutumundan artıq su tökəndə mütləq yerə tökülür, ətrafa aşıb-daşır, hətta fəlakət yaradır... Təbii ki, mən “Bakı şəhəri bakılılar üçündür” kimi eqoist yanaşmanı müdafiə etmək fikrində deyiləm. Amma Rüstəm İbrahimbəyovun böyük səs-küyə səbəb olan şəhər mədəniyyəti, şəhərlilər barədə dedikləri hər santimetrdə təsdiqlənir.

Məmləkəti başına götürmüş işsizlik, şəraitsizlik bütün rayon əhalisini paytaxta köçürüb. Nəticə? Kəndlər bomboş, Bakıda isə nəfəs almaq mümkün deyil... Təbii, orasını da unutmuruq ki, mədəniyyət ancaq şəhər əhalisinə xas deyil, insanın özündən, evində gördüyü tərbiyədən asılıdı. Amma fakt faktlığında qalır. Daş da öz yerində ağırdı...
Qüsura baxmayın, yay vaxtına keçidin fəsadlarıdır bu deyingənlik, narazılıq. Orta statistik azərbaycanlı üçün bu keçid əslində “bir saat daha az yatmaqdan” başqa məna ifadə eləmir. İnanmırsınız, soruşun. O dünya insanının “elektrik enerjisinə qənaət”, “iş saatlarının normalara uyğunlaşdırılması” və sair kimi mexanizmlərdən heç kimin xəbəri də yoxdu. Qış vaxtına keçirik? Yaşasın, bir saat daha çox yatacağıq! Yay vaxtına keçiddə isə yuxumuza haram qatılacaq.(Fikir verin, bəlkə də biz türklərdən başqa heç kəs “yuxuya haram qatmaq” kimi çoxşaxəli ifadədən istifadə etmir. Yuxu bizimçün o qədər müqəddəsdir ki, ondan yarımçıq oyanmağı da nəsə halal-haramlığa yozuruq) Sanki elə bütün həyat bu “bir saat artıq yatmaq” üzərinə köklənib, yaşayış üçün başqa vacib atributlar yoxdu. Az yatmışıqsa, bütün günümüz zəhrimara çevrilir. Yuxuda nəsə qarışıq-quruşuq şeylər görmüşüksə, ətrafdakıların gününü qara edirik. Bax yuxu, yatmaq belə taleyüklü amildi.
Əslində biz azərbaycanlılar üçün saat o qədər də böyük əhəmiyyət kəsb etmir. Ona daha çox iş gününün başlanıb-qurtarması kimi baxırıq. Xaricilər kimi günümüzü idman, yemək, gəzinti, mütaliə...saatlarına bölmək hara, biz hara.
Təxminən iki il əvvəl ingilis mütəxəssislərin keçirdiyi ongünlük seminarda iştirak edirdim. İlk dəfə onda onların qrafikinə heyran qalmışdım. Saat 12 oldumu, adamlar ağızlarındakı sözü yarımçıq kəsib, “çay fasiləsi”nə gedir, nahar vaxtını bir dəqiqə belə ötürmür, saat 5-də isə ədəb-ərkanla “çay saatını” keçirirdilər. Hələ mən onların səhər saatlarında qaçmağa, üzməyə, yatmazdan əvvəlsə mütaliəyə zərgər dəqiqliyi ilə neçə dəqiqə ayırmalarından danışmıram. Adamlar kompüter kimi proqramlaşdırılmışdılar.
Araşdırmaçılar hesablayıb ki, bu yay vaxtına keçid dünya iqtisadiyyatına milyardlarla dollar qazandırır. Elektrik enerjisinə qənaətdən tutmuş insan əməyinin səmərəliliyinə qədər bir çox üstünlüklər əldə etmək mümkündür. Amma bu keçidə əsəbləri, orqanizmi tab gətirməyənlərin həyatını itirməsini nəzərə alanda o qədər də optimist ola bilmirsən. Zarafat deyil, ekspertlər Rusiyada hər il saatların bir saat irəli, yaxud geri çəkilməsinin ən azı 60.000 insanın ölümünə səbəb olduğunu bildirir. Bu dəyişiklikdən daha çox xroniki xəstəliklərə mübtəla olmuş şəxslərin əziyyət çəkdiyi təsbit olunub. Bundan başqa insan orqanizminin bioritmlərinin müvəqqəti olaraq pozulması infarktların, intihar cəhdlərinin, yol qəzalarının sayının artmasıyla nəticələnir.
Bu qaydaya əməl edən ölkələrdə aparılan araşdırmalar isə sübut edib ki, yay vaxtına keçiddən sonrakı ilk iki həftə ərzində təcili yardıma müraciət edənlərin sayında 17 faiz artım müşahidə olunur. İlk beş gündə həmçinin infarktdan ölüm halları da 75 faiz, intihar faktları 60 faiz, bədbəxt hadisələr isə 11-19 faiz artır. Həkimlərsə bu neqativ hallardan qorunmaq üçün daha çox gəzintiyə çıxmaq, spirtli içkilərdən imtina etmək, əvəzində bitki çayları içmək, açıq havada və ya açıq nəfəslikli otaqda yatmağı məsləhət görür.
Dediyim kimi, bu problemlər də, onlardan çıxış yolları da normal şərtlərdə yaşayan ölkələrin vətəndaşları üçün keçərlidir. Azərbaycanda yuxarıda sadaladığım xəstəliklərdən əziyyət çəkmək, intiharlara baş vurmaq üçün yay vaxtına keçməyə xüsusi ehtiyac yoxdur. Onsuz da hər Allahın günü xəstəxanaların qapısı belə problemlərdən əziyyət çəkənlərlə doludur. İqtisadiyyatın dirçəlişi, ay nə bilim, işıqdan qənaətə gəlincə, bu da türklər demiş, bizə vız gələr. Bizim iqtisadiyyatımız necə idi? Dünyada analoqu olmayan...
Bu keçiddə nə oldusa, bizim şipşirin yuxumuza oldu. Lənət şeytana!

577 dəfə baxılıb