JURNALİSTDİ, QOYMA GƏLDİ!

	03 sentyabr 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

JURNALİSTDİ, QOYMA GƏLDİ!

Ötən həftə Lökbatandakı “Binə” yarmarkasından reportaj hazırlayanda ağlıma gəldi: sadə Azərbaycan vətəndaşı hələ də özüyçün jurnalistin kim olduğunu, onun statusunu müəyyənləşdirə bilməyib. Başı ağrıyanda dərmanı, 112 telefonu, yoxsa pivəsinin yanındakı çipsi? Məncə, hər üçü. Situasiyaya görə, dəyişir təbii ki...

Əlində diktafon-fotoaparat tutmağa peşmansan, insan topasına yaxınlaşan kimi hamısı pərən-pərən düşür. Diktafonla kameranı ayırd edə bilməyib, “axşam bunu televizorda göstərəcəksən” deyə qorxuya düşmələri bir yana qalsın, hərdən elə uzaqgedən geosiyasi çıxışlar edirlər ki, matın-qutun quruyur. Ən bəsiti isə “bu dünya elə belə gəlib, belə də gedəcək” və ya “hökumətlə hökumətlik eləmək olmaz” tipində olur. Orta statistik azərbaycanlının qəzet oxuyan tanışına laqeydcəsinə “yenə nə yazırlar?” sualını yada salın, lütfən. Bir də cavabı gözləmədən verdiyi şərhi... “Əşşi, yenə yalan-palandı, fikir vermə...”
Qəribə bir tendensiya yaranıb: insanlar hakimiyyət qəzetlərini, televiziyalarını görən kimi başlayırlar yağlı təriflərə. Danışdıqlarının qıpqırmızı yalan olduğunu bilə-bilə, ürəklərində özlərini söyə-söyə əzbərlədikləri cümlələri bir-birinin ardınca sıralayırlar. İqtisadi inkişafdan tutmuş, hökumətin ətrafında sıx birləşmə palavrasına qədər. Bunu deyərkən özləri də bal kimi bilirlər ki, danışdıqlarının heç biri çiyinlərindəki problemləri azaltmayacaq, yaşadıqları çətinlikləri yoluna qoymayacaq. Amma danışırlar. Çiyinlərinə daha bir yük əlavə olunmasın deyə...
Müxalifət qəzetlərini görəndə də val başqa cür fırlanır. Bu dəfə də israrla danışmırlar. Problemləri o qədər çox olur ki, danışıb da, onları artırmaqdan qorxurlar. Bədbəxt jurnalist də bilmir ki, bunları hansı yöndən yanaşıb, hansı dillə dindirsin ki, nəsə bir şey öyrənə bilsin. Halbuki həmin adamların ayaqları bir balaca daşa dəyən kimi elə həmin müxalifət qəzetlərinin qapısını yağır eləyirlər.
Bu arada bir də “reket” olmadığını sübut etmə dərdi var. Reportaja gedən, ayaqları ilə işləyən jurnalistlər yaxşı bilir: respondentə özünü anladana, təmsil etdiyin qəzetin reket dublikatının mahiyyəti barədə faktları ortaya qoyana qədər səninki sənə dəyir (sadə vətəndaşı da qınayası deyil. Adam gündə neçə qəzetçini “yola salar”?). Halbuki sadaladığım “həmkarlar” içində bu insanların dərd-səri ilə gerçəkdən maraqlanan elə qorxduqları müxalifət qəzetləridir. Onlardan informasiyadan başqa heç bir təmənnası olmayan jurnalistlər...
Və ya təcrübəmdə tez-tez rastlaşdığım başqa bir hal. Yaxın qohum və ya tanışla görüşürsən, öz aləmində sensasiyalı açıqlama verərək, “bizim iş yerindəki rüşvətxorluq barədə sənə çoxlu material verəcəm, yazarsan qəzetdə, yandırarsan dədələrini” deyir. Baxmayaraq ki, elə faktlar barədə sən ilin 365 günü yazdığın halda, onlar qəzet oxumadıqları üçün öz dedikləri özlərinə sensasiya kimi görünür. Nəsə... Aradan bir müddət keçir, amma vəd olunan o faktlar sənə gəlib çıxmır. Sonradan məlum olur ki, “odlu-alovlu” bəyanatlar verdikləri ərəfədə ya vəzifələrinin artırılmasını, ya da o rüşvət bataqlığından onlara da nəsə pay düşəcəyini gözləyirmişlər. Gözləntilərinə qırmızı işıq yandırılsa, o “dədə yandıran” materialları verəcəklər. Anonim adıyla, təbii... Əks halda, o məşhur “əşşi, dünyanı biz düzəldəsi deyilik ki” tezisini təkrarlayıb təkrar öz relslərinə qayıdacaqlar. Jurnalistdən maşa kimi istifadə etmək texnikası deyirlər buna, ən ağırı və dözülməzidi.
Bir problem barədə bir neçə dəfə yazırsan, deyirlər, yəqin, rüşvət almaq istədiyi üçün əldən-ayaqdan gedir. Bircə dəfə yazmaqla kifayətlənəndə isə əksinə, üzünə dururlar ki, yəqin, pulunu aldın, ona görə susmusan. Yəni tipik bığ-saqqal və tüpürmə məsəli. Bizə hara və necə “tüpürmə” şansı qoymayıblar...
... Yazdım, yazdım və sonda özüm dəhşətə gəldim. Lənət şeytana, doğrudanmı bu ölkədə jurnalist olmaq bu qədər çətindir?

710 dəfə baxılıb