O SEVGİNİN “SE”si BELƏ YOX İDİ

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

O SEVGİNİN “SE”si BELƏ YOX İDİ

Bir vaxtlar mən ölkəmizə ayrı cür bağlı idim. Buna biz adətən Vətən sevgisi də deyirik. Amma tək mən yox, çoxları Azərbaycanı o cür sevərdi, az qala hamı, bütün cəmiyyət o cür köklənmişdi. Hətta böyük bir qism indi də o cür sevməyində davam edir.

Maraqlı sevgidir, başını sallayıb Odlar Yurdunu sevməyində davam edirsən, onun qədimliyi ilə, 7 iqlimi ilə öyünür, böyüklüyü ilə fəxr edirsən. Dahilərlə, şairlərlə başın dumanlanır, uca xalqınla qürurlanmaqdan az qalır ürəyin partlaya. Buz bulaqlar, yaşıl meşələr, başı qarlı dağlar, muğam, tar, saz və s.
Lakin mənim ölkəmə münasibətim “Vətəndir - səhra da olsa, sevməlisən onu!” anlamını dərk edən zaman dəyişmədi. Ağlım kəsəndən bunu bilirdim. İndi də əminəm ki, buz bulaqları da sevmək pis deyil, sevmək də lazımdır, nəyin var, onu da sevəcəksən. Dağları da, daşları, tarı da, sazı da. Burada pis heç nə yoxdur. Hətta özgə bulaqlarından su əvəzinə süd axsa belə, sən öz buz bulaqlarını sevməkdə davam edəcəksən. “Buzbulaq” adlı məkanı da, bu məkanı təsvir edən yazıçını da həmçinin...
Amma bir vaxtlar anladım ki, bu sevgi o qədər natamamdır ki, onda əsl sevgidən əsər-əlamət yoxdur. Onda elə vacib şey çatmır ki, bu halda buz bulaqları sevmək axmaqlıqdır, üstəlik, saxtakarlıqdır. Axı buna necə sevgi demək olar? Bir nəğmədə deyildiyi kimi, onda sevginin heç “se”si, yəni bircə hərfi belə yoxdur.
Nə zaman bunu anladım? Buz bulaqları sevib, necə var elə də yaşadığım günlərdə Azərbaycan haqqında, hətta adı çəkilmədən onun yerləşdiyi və aid olduğu məkan haqqında hər hansı tənqidi söz eşidəndə çox cırnayırdım. Belə vaxtlarda fəlsəfə ilə də maraqlandığımdan yeniyetmə həvəsim məni Hegelə də çəkib apartmışdı. O zaman günlərin birində qonşu ölkənin paytaxtından alman filosofunun kitablarını almışdım. Kitablar arasında onun fəlsəfə tarixinə aid məşhur mühazirələri də vardı. Yyen və Berlin Universitetində oxunan bu mühazirələrə tələbələrlə yanaşı, müəllimlər də, şəhər ziyalıları, aristokratiya da axışıb gələrdi. Evə qədər uzun yol vardı, elektriçka ilə getməli idim və acgözlüklə mühazirələri vərəqləməyə başladım. Əvvəlcə çox sevindim, lap öndə Şərq fəlsəfəsindən bəhs edilirdi. Təsəvvür edin, elə bil Hegel kimi bir adam bizim buz bulaqlardan danışır. Sevinclə oxumağa başladım və dərhal ovqatım tərsinə döndü...
Bu alman filosofu, Georq Vilhelm Fridrix Hegel sözünün əvvəlindəcə Şərqi çox aşağı qiymətləndirmişdi. Elə belə də demişdi: “Şərq heç vaxt böyük mədəniyyət yarada bilməz”.
Bu cümlə mənə çox pis təsir etdi, sanki bizim buz bulaqları təhqir etdilər. Belə vəziyyətdə bizim ziyalılar TV-lərə çıxıb deyərdi ki, Hegel ermənidir, onda erməni qanı var. Açığı, bu sətirləri oxuduğum elektriçkada həmin gün bir erməni pulyığan vardı və o, Hegele yaman oxşayırdı. Alman filosofu xristian və Qərb təəssübkeşliyində ittiham edib, ata-babasına, Vilhelminə, Fridrixinə söyməyə hazırlaşırdım ki, sonrakı sətirləri oxumağa başladım.
Hegel deyirdi ki, Şərq misilsiz böyük incilər yarada bilər, məsələn, Tac Mahal kimi. Lakin əsl mədəniyyət yarada bilməz, çünki orada yalnız bir adam azaddır - padşah. Davam edirdi: Qədim Afinada bir qrup adam azad idi, odur ki, xeyli uğur əldə etdilər. Arxasınca söyləyirdi: Əsl mədəniyyəti yalnız almanlar yarada bilər, çünki onların ölkəsində hər kəs azaddır.
Elə bilməyin ki, bu sətirləri oxuyandan sonra Hegelin almanlara verdiyi önəmə görə onu millətçilikdə qınamağa başladım. Yox, ona qarşı qəzəbim bir anlığa heyrətə çevrildi. Onun millət sevgisinə heyran qaldım. Bir anlığa dünya gözümdə yenidən təşkil olundu. Buz bulaqlarımız sanki bircə anda isindi, ilıq və bulanıq axmağa başladı. Mən əsl sevginin “se”sini də, “i”sini də gördüm. Anladım ki, əsl sevgi nəymiş, anladım ki, onun gerçək hissəsi olmadan buz bulaqları sevmək doğrudan da mənasızdır...

***

Bir ölkəni ya elmlə idarə edərlər, ya zülmlə. Başqa yol yoxdur.

928 dəfə baxılıb