NORVEÇDƏ AÇILAN SİRR

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

NORVEÇDƏ AÇILAN SİRR

Qısamüddətli Norveç səfərimiz bitdi və yenidən doğma ölkəyə qayıtdıq. Deyirlər ki, həsəd aparmaq doğru deyil; amma Norveç kimi ölkələrə həsəd aparmaq olar və hətta lazımdır. Bu, yalnız və yalnız öz ölkəmizə yaxşı bir gələcək arzulamaq anlamına gələrdi. İki neft ölkəsini - sərvətlərlə zəngin iki fərqli ölkəni təsəvvür etməyə çalışın. Biri cənnətə bənzəyir, o birisi səfalət içindədir.

Norveçin rəsmi adı Norveç Krallığıdır. Bizim ölkə isə Azərbaycan Respublikası adlanır. Amma mahiyyət tam tərsinədir. Birinin adı krallıqdır, amma əsl respublikadır, o birinin isə adı respublikadır, özü krallıq...
Səfər yoldaşlarım elə adamlardır ki, hamısının yalnız bir arzusu var: Azərbaycan da bu cür azad ölkə olsun, hər kəs azadlıq və rifah içində yaşaya bilsin. Hamı da elə hey Azərbaycandan danışır, hamı bura üçün darıxırdı. Məəttəl qalırdım, biz azərbaycanlılar nə qəribə adamlarıq.
Norveçə ilk dəfə gəlsəm də, onun haqqında çox şey bilirdim. Təbii ki, heç nəyə heyrətlənmədim. Norveç haqda bilgilərə kiminsə zəhləsini də tökmək istəmirəm, çünki hər kəs yaxşı anlayır ki, dünyanın ən rifahlı dövlətlərinin birində insanlar necə yaşayır, həyat necə yüksəkdir və s. Lakin bir sirrin üzərində xüsusi dayanmağa məcburam. Azadlıq aksiomdur - onun faydasını, onun alternativsizliyini dartışmağa ehtiyac yoxdur. Azadlıq Azərbaycanda versiya kimi görünə bilər, mücərrəd təsəvvür edilə bilər. Biz onsuz da azadlığı mücərrəd anlayırıq və onu ifadə etmək üçün həmişə filosoflardan, düşüncə adamlarından və yazarlardan sitatlar gətiririk. Biz azadlıqdan danışanda bəlağət göyə ucalır. Azadlığın bu cür dərki və bu cür ifadəsi Norveçdə sizə gülməli görünə bilər.
Bəzən bizdə ruslar haqqında danışanda tərifləyirlər ki, onlar azad adamlardır. Rus qızlarının sərbəstliyi də bu söhbətlərin bəzəyidir. Bu cür yanaşma isə Norveçdə çox mənasız görünə bilər. Məsələ çox sadədir: hər kəsin bərabər haqqı var və bu haqlar qorunur. Bu haqlara nələr aiddir, onları da yaxşı bilirsiniz. İstəyirsiniz gülərüz rus qızlarının ölkəsində yaşayın, əgər bu haqlar qorunmursa, azadlıq yoxdur. İstəyirsən qaraqabaq görünən norveçlilərin ölkəsinə gedin, orada həmin haqlar qorunursa, deməli, azadlıq var.
Norveçi bir düstur kimi qəbul etmək olar. Azadlıq varsa, rifah və zənginlik hökmən olacaq. Azadlıq yoxdursa, neft ölkəsində yaşamağının xeyri yoxdur, səfalətin daşını ata bilməyəcəksən və sən yalnız bir qrupun ağalıq etdiyi, sərvət qazandığı ölkəndə can çürüdəcəksən. Azərbaycan və Norveç bu anlamda dünyada ən böyük həqiqəti özündə əks etdirir. Onların yanaşı qoyulması, müqayisəsi hər şeyi deyir.
Bəli, azadlıq mücərrəd deyil, Norveç və Azərbaycan arasındakı konkret fərqdən ibarətdir. Müqayisə edin: təxminən bərabər imkanlara baxmayaraq azad olub yaxşı yaşayan xalq və azad olmayıb öz sərvətlərinə həsrətlə baxan xalq.
Norveç çox zəngin ölkədir, amma onun azadlığı daha qiymətlidir. Bir daha əmin oldum, artıq tarix dəyişib, böyük xalq anlayışı da həmçinin. İndi dünyada azad və azad olmayan xalqlar var. Azad və azad olmayan ölkələr var. Böyük xalq olmaq istəyirsənsə, azad xalq olmalısan. Azərbaycan isə azad olmayan ölkədir və bu, Norveçdən daha aydın görünür.
...Oslonu gəzirik, bələdçimiz rus qızı Katyanın yaxşı yumor hissi var və norveçli ərinin əhvalatlarını danışır ki, biz yerli insanları yaxşı tanıya bilək. Parkda ondan soruşuram ki, gəlmələr də orada azaddırmı. Ürəkdən “bəli” deyir. Sonra da əlavə edir ki, hamı azaddır. Mən də zarafat etdim: “Kral da azaddırmı?” Katya dedi ki, kral ailəsi də tam azad olmaq istəyir. Mənim təəccüblənməyimi görüb başa salır ki, tam ciddi sözüdür. Sonra yol boyu şahzadənin ənənəni qırıb sevdiyi sadə bir qızla evlənməsi barədə yaşanmış gərginliyi danışır. Qondarma şahzadə gəlinin gözəlliyindən və ailənin onu qəbul etməsindən söhbət açır. Yəni izah edir ki, kral ailəsi də getdikcə daha azad yaşamağa üstünlük verir. Hakimiyyətləri simvolik olsa da, hər halda gerçək bir kral ailəsindən söhbət gedir.
Yox, azadlığa baş əyməkdən başqa yol görünmür. Əks halda biz, Azərbaycan xalqı əcaib və iyrənc bir topluma çevriləcəyik. Daş daş üstündə qalmayacaq. Min körpü tiksək də, gələcəyə körpümüz uçacaq.

***

Səfər boyu Eynulla Fətullayevin atası Emin dayı ilə Mirzə Sakitin maraqlı müzakirələri və müşahidələrini izlədim. Natiq Cavadlı hey təəccüblənirdi, hətta arada əllərini dizinə də döydü. “Turan”dan olan Samirə xanım hər şeyi fotoya alırdı. Azər Əhmədov “Azadlıq” qəzetinin cari nömrəsinin hazırlanması ilə bağlı Bakıya zəng etməkdən əldən düşdü. Ayəndə xanım hey susurdu. Bütün bunlar haqda isə xüsusi reportaj yazmağı düşünmüşəm.

1148 dəfə baxılıb