EHRAMLARA QARŞI EHRAM | Yeni Müsavat

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

EHRAMLARA QARŞI EHRAM

Ayaz Salayevin yeni filmi ilə bağlı xəbərlər dolaşır. Hakimiyyətin “Ehram TV” adlanan bu filmə qadağa qoymasını söyləyirlər. Amma Salayev özü bunu açıq şəkildə təsdiq etmir, kino rəsmiləri isə and-aman edirlər ki, filmlə bağlı problem yoxdur. Şübhələrin isə doğrudan da yeri var. Çünki Salayev sözünü belə qurtarır: “İndi sadəcə bəzi məqamlar üzrə müzakirələr gedir”.

Film üzərində müəyyən işlərin getdiyini rəsmilər də bildirir; xatırladaq ki, sözügedən film dövlət büdcəsi hesabına çəkilir və hakimiyyətin ona birbaşa siyasi nəzarət imkanı var.
Düzünü deyim ki, şəxsən mən bu film və onun ətrafında baş verənlər barədə geniş məlumata sahib deyiləm, ancaq yazar dostların məqalələrindən, KİV-də gedən xəbərlərdən nəyisə bilmişəm. Amma filmin adını oxuyan kimi başa düşdüm ki, deyilənlərin tam əsası var. Filmin adındakı “TV” sözü də çox şey deyir, bu, söz azadlığı məsələsidir. Azərbaycan hakimiyyəti isə bu sahədə heç bir güzəştə getmir. Elə “ehram” kəlməsini götürün. Bu sözü bir az başınızda fırladın, onun canında xeyli avtoritarlıq, doqmatçılıq, nəhənglik, Misirlilik, fironluq, keçmişlik assosiasiyası var.
İnanmamağın yeri yoxdur, yəni filmlə bağlı qadağa söhbəti həqiqətə oxşayır. İndi bunu təkcə yuxarıdakı mülahizələrə və “od olmasa tüstü çıxmaz” gümanına görə demirlər, bu haqda konkret məlumatlı olan adamlar da var. Filmin rejissoru da bu söhbətə tam uyğun gəlir, Ayaz Salayev cəmiyyətdəki irtica hallarına açıq etiraz edən bir sənətkar kimi tanınmasa da, ikiəlli tabe olan dinc adamlardan da deyil. Ən azı yaltaqlar sırasında deyil və üstəlik, istedadlı adamdır.
Lakin Ayaz Salayevin bu mövzu ətrafında danışdıqlarını oxuyanda “Ehram TV” filmi tamam yadımdan çıxdı. Onun mövqeyi məni xeyli narahat etməyə başladı. Rejissor deyir: “Filmdə siyasi məqamlar yoxdur, bu, sosial-kulturoloji filmdir. Mən siyasət haqda düşünsəydim, siyasi publisistika ilə məşğul olardım.”
Dərhal deyim ki, bu ikrah doğuran sözlərin arxasında dayanan amil illərdir Azərbaycan cəmiyyətini didib-dağıdır, onu müti və prinsipsiz bir məkana çevirir, yalanların və ədalətsizliyin bu məkanda təntənəsinə ağ bayraq qaldırır.
Bəli, indi çoxları ağ bayrağı beləcə qaldırır: mən siyasətlə məşğul olmuram, mən siyasi publisistika ilə məşğul deyiləm, mən siyasətçi deyiləm. Bəs həqiqət? Məgər bir sürü acı həqiqəti yalnız siyasilərmi söyləməlidir?! Elə bu səbəbdən HƏQİQƏT indi bizim ölkədə yalnız bəzi qadınların adı kimi cəlbedicidir. ƏDALƏT də daha çox kişi adına yarayır.
Sənətkarın, ziyalının, vətəndaşın öz dövrünün həqiqətindən qaçmasının bu qədər hiyləgər yolunun tapılması lap əvvəldən ağıla gəlsəydi, dünyada ilk konstitusiyalarda, bəşəri əhəmiyyət daşıyan xartiya və konvensiyalarda belə bir cümlə ayrıca maddə kimi yazılardı: Öz ölkəsinin istənilən ictimai, iqtisadi, siyasi həqiqətini dilə gətirmək hələ siyasətlə məşğul olmaq deyil, hər şeydən öncə vətəndaş mövqeyidir və heç bir halda günah sayıla bilməz.
Azərbaycanın müasir ziyalısı tez-tez deyir ki, o, siyasətlə məşğul deyil. Axı kim deyir ki, o, siyasətlə məşğul olsun! Kim ona belə tələb irəli sürür?! Susmaq üçün bəhanə uydurmaq nə üçündür? Bu yerdə Nüsrət Kəsəmənlinin şeri ilə oxunan mahnı yada düşür (bilmirəm düz xatırlaya bildimmi):

Getmək istəyirsən bəhanəsiz get,
Oyatma mürgülü xatirələri.
Səsin həmin səsdir, baxışın ögey,
Gedirsən səsin də yad olsun barı.

Azərbaycanda söz azadlığının boğulması məsələsinə toxunmadan gerçək bir “Ehram TV” necə yarana bilər? Bəlkə bu superezop dilində bir filmdir, yaxud onun 7-ci bədii qatı var? Mən əsla iddia etmirəm ki, “EhramTV” hökmən bu məzmuna həsr olunmalıdır. Bəlkə də bu ad altında siyasi və ictimai həqiqətlərdən xeyli uzaq olan, amma doğrudan da gözəl bir bədii film çəkilib. Amma bunu çəkən rejissorun “mən siyasət haqqında düşünsəydim” deməsi yalnız ikrah doğurur.
Faşizm də bir siyasət idi, totalitar sovet diktələri də. Bunlara qarşı dirəniş göstərən böyük və dahi sənətkarlar da siyasətlə məşğul olmurdular. Amma səslərini udub “mən siyasətlə məşğul olmuram” da demirdilər. Həqiqəti söyləməyi isə özlərinin birbaşa borcu sayırdılar.

985 dəfə baxılıb