ÇIXIŞ YOLU NƏDİR | Yeni Müsavat

	30 iyul 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

ÇIXIŞ YOLU NƏDİR?

(Köhnə sualların yenidən müzakirəsi)

Bütün gəlmiş-getmişlər arasında Avropanın yaxşı mənada ən sırtıq adamı sayıla biləcək, eyni zamanda, dahiliyi və ciddi gülüşü ilə irsi bütün bəşəriyyətin sərvətinə çevrilmiş Bernard Şou yol haqqında tez-tez fikirlər söyləyərdi. İndi aforizmlərə çevrilən bu fikirlərin biri çox məşhurdur və olduqca sadə, aydın məzmuna malikdir: “İradə yoxdursa, yol da yoxdur!”
Əslində Bernard Şouya qədər də, ondan sonra da bu həqiqətə inanıblar. Tarix boyu inanıblar ki, istəmək azdır, bu istək iradəyə çevrilmirsə, istəməyin heç bir faydası olmur. İstəmək yaxşıdır, hətta çox yaxşıdır, amma həlledici deyil. Yalnız iradə səni istəyinin dalınca apara bilər.
Bəs iradə olmadıqda necə olsun? İndiki Azərbaycan reallığını götürək. Azadlıq və demokratiyanı istəyən çox adam var, mövcud şəraitdən narazıların cəmiyyətdə çoxluq təşkil etməsinə heç kim şübhə etmir. Lakin narazılar, demokratiyanı istəyənlər onu əldə etmək üçün real addımlar atmaq istəmirlər, daha doğrusu, bu yolda qarşısına çıxa biləcək basqı və çətinliklərdən çəkinməyəcək iradəyə sahib deyillər. Nə üçün onlarda bu iradə yoxdur? Bunun müxtəlif səbəbləri üzərində dayanmaq olar, amma reallıq ondan ibarətdir ki, narazıların cüzi bir kəsimini çıxsaq, böyük əksəriyyəti bu iradənin daşıyıcısı deyil.
Doğrudan da bəs bu halda necə olsun? İradə yoxdursa, yol da olmayacaq, yəni arzuladığımız mübarizə də. Bəlkə də bu, bir bazar gününün mövzusu deyil, hələ yayın istisini demirəm. Amma heç bir ovqat bu mövzunun müzakirəsini saxlaya bilməz. O, mənim üçün bir neçə ildir əsas mövzudur. Bu haqda yazmayanda da bu haqda düşünürəm, bu haqda yazmadıqlarım da dolayısı ilə bu haqdadır. Nəhayət, mənim gəldiyim bir neçə qənaət var.
Onlardan birincisi budur: iradə ona görə yoxdur ki, yol yoxdur. İradə ona görə ölür ki, yol itir. Nəhayət, iradə ona görə yaranmır ki, yol görünmür. Yəni Bernard Şounun deyimində olduğunun tam tərsi. Əslində mən Bernard Şounun dediyi fikri kənara atmıram, ona şübhə etmirəm, hətta yüzdəyüz qəbul edirəm. Fəqət həyati təcrübələrin, tarixi örnəklərin və nəzəri mülahizələrin məndə oyatdığı fikir bundan ibarətdir ki, yol olmadıqda da iradə itir, hətta istək itir. İradə yolu yaratdığı kimi, yol da iradəni yarada bilir.
Adamlar aydın çıxış yolunu görməlidir, əks halda, onlarda istəyin dalınca getmək istəyinin - iradənin yaranması çətinləşir, müşkülə dönür. Bəli, adamlar fərqlidir, eləsi var yol da olmasa gedəcək, mübarizə, etiraz, dirəniş, azadlıq üçün çarpışma onun üçün sadəcə yaşamaq üsuludur, həm də yeganə yaşamaq yoludur. Amma hamı belə deyil. Eləsi də var hətta aydın bir yolu özü də görsə, gedəsi deyil. Çoxluq isə həmişə istəklərinin dalınca getməyin yolunu görmək istəyir. Bu yol olmadıqda o, tərpənəsi deyil...
İllərdir xalqın passivliyindən şikayətlənənlər var. Amma illərdir xalqın başqa bir siyasi düzən istəməsini hamı etiraf edir. Seçkilər də bunu sübut edir. Hakimiyyət nə oyundan çıxırsa çıxsın, xalqı ona səs vermir. Deməli, xalqın istəyinə şübhə yoxdur. Ona mübarizənin aydın bir yolu da göstərilsə, onun bu yolla getməyə inamı və iradəsi də çatacaq, içindəki xofu, ümidsizliyi, laqeydliyi qırıb atacaq. Ola bilsin hamıda belə olmayacaq, ola bilsin ilk gündən belə olmayacaq. Amma aydın və cəlbedici, eyni zamanda, şübhə doğurmayan və əsaslı görünən bir yol ətrafına adamları toparlamaya bilməz.
Çıxış yolu “çıxış yolu nədir” sualından başlayır. Odur ki, yolu tapmaq, yolu müzakirə etmək lazımdır - bu ölkəni indiki bataqlıqdan çıxaracaq bir yolun varlığına inanaraq. Bəlkə ümumiyyətlə yoxdur belə bir yol?! Bəs kim deyir ki, belə bir yol yoxdur?!

548 dəfə baxılıb