6 №-li ÖLKƏDƏ YAŞAMAĞIN ÜSTÜNLÜYÜ

	30 iyul 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

6 №-li ÖLKƏDƏ YAŞAMAĞIN ÜSTÜNLÜYÜ

(“İnsan layihələri” silsiləsindən)

Şənbə günü səhər tezdən maşın ustalarının yanına getdim. Qapıların üstündəki sözlər səhv yazılıb. “Motrçı”, “karbiratrşik”, “çlingər” və s. Sözlərin çoxu səhv yazılıb. Görmüşük ki, səhv qəzetdə olar, kitabda olar, məqalədə olar. Demirəm çox, amma hərdən baxırsan ki, min dəfə düz yazdığın bir qaydanı, ya sözü düz yazmırsan, səhv gözdən yayınır. Yayınırsa, deməli yayılır. Səhər artıq düzəltmək olmur.
Adamlara elə gəlir ki, qəzetdə səhv getmək daha böyük qəbahətdir. Səhv ümumiyyətlə qəbahətdir, amma söz ən çox qəzetdə işlədilir, gecə-gündüz, dayanmadan, hər gün, təkrar-təkrar. Belə yoğun söz trafikində bəzən səhv də olur. Fəqət üç ildə bircə dəfə qapısının üstünə bircə söz yazan çilingər oğlan o sözün yazılışını özü də bilməsə, onun düzgün yazılışını təmin edə bilmirmi? Burada nə böyük çətinlik var? Ora o qədər oxumuş adam gəlir, soruş, düz yaz. Dərd odur ki, çoxu maşınları da belə düzəldir...
“Moyka” yazılan yerdə dayanmışam və sözləri oxuyuram. Taksi sürücüsü maşından düşüb göyə baxır və məndən soruşur:
Qardaş, səncə, yağmayacaq ki?
Hava proqnozuna baxmamışam.
Səncə, yağar?
Mənim dediyimə inanacaqsan ki? İndiyəcən heç yağış yağdırmamışam.
Hava çox bozdur... (gülümsünür)
Mənim havadan başım çıxmır. Desəm ki, yağacaq, aldanarsan.
Mən bilirəm ki, adamın dərdi var, yağış yağsa, maşını yudurtmağın mənası qalmır. Havayı xərc olur. Bu zaman həmin taksi sürücüsü yanındakı maşının başına toplaşanlara məsləhətə girişir:
Bu, peçin radiatorundandır. Başqa cür ola bilməz.
Niyə olmaz ki? - ondan soruşurlar. Soruşan özü ustadır.
Ona görə ki, ola bilməz.
Ustanın ağzı əyilir, taksi sürücüsü isə maşınına oturub gedir. Məni də gülmək tutur. Bu adam elə ağıllıdırsa, niyə hava proqnozunu radiodan öyrənmir, məndən soruşur? Həm də onun cavabı yadıma Anton Çexovun bir hekayəsini saldı. Hekayə “Alim qonşuya məktub” adlanır. Adlar yadımda deyil, amma istefada olan uryadnik (kiçik rütbəli zabit) qonşuluqda yaşayan məşhur alimə məktub yazır və onun elmi fikirlərini təkzib etməyə girişir. Adam insanın Aya getməsi ilə bağlı alimin fikirlərini yanlış təsəvvür adlandırır. Deyir ki, insan Ayda necə dura bilər axı, dərhal aşağı - Yerə düşər. Siz bunu mümkün sayırsınız. Amma belə ola bİlməz, çünkİ heç zaman belə ola bİlməz.
Səhərdən axşama kimi boğazını cır, illərlə izah elə, fəqət adam dirənir ki, yox, bu, ola bilməz. Çünki ola bilməz. Ən maraqlısı odur ki, belə eləyən alimlər də var, nəinki taksi sürücüləri. Belə adamların mahiyyətini və davranışlarını müxtəlif yanaşmalarla izah etmək olar. Onun savadı, psixoloji durumu, mənəvi siması, dünyagörüşü və s. amillər insanı bu hala sala bilər. Onlara yazığın da gələ bilər, təhlükəli təsəvvür daşıyıcıları olduqlarını da düşünə bilərsən. Yəqin ki, bu adamlara hər iki halı aid etmək olar. Həm özləri yazıqdır, həm də ətrafa ziyanlı ola bilirlər.
Belələri ilə nə edəsən? Təzədən oxudası deyilsən ki? Ya professor yaşında olan birisini təzədən necə tərbiyə edəsən? Yaxud həkimə aparası deyilsən! Nə edəsən?
Bir dam altında beləsi ilə yaşamaq çox çətindir, həftədə bir dəfə evdən qaçmaq haqda düşünə bilərsən. Amma sonunda, eybi yoxdur, bu da bir evin içində qalası dərddir. Nəhayət, bir yolu tapılır. Amma belələri hər yandan cəmiyyətin canına daraşırlar, həm də hər yerdə başa dırmaşmağa çalışırlar. Alim, rəis, direktor, ağsaqqal, rəhbər olurlar. Normal ölkədə belə ola bilməz. Çünki “belə ola bilməz, çünki heç zaman belə olmaz” deyənin uğuru uzağı 40 gün çəkər. Bəs bizdə? Uğur sahibi, deyəsən, elə onlardır.
Kaş ki, bu adamlar heç olmasa Çexovu və ya başqalarını oxuyaydılar, bəlkə hərdən nəsə başa düşərdilər. Ümumiyyətlə, azad olmayan cəmiyyətlərin halı başdan-ayağa hekayəlikdir. Ayrı bir üstünlüyü olmur.

881 dəfə baxılıb