2179 AZƏRBAYCANLIYA 1 KİTAB!

	13 mart 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

2179 AZƏRBAYCANLIYA 1 KİTAB!

Biz jurnalistlərin ən çox «döşəməyi» sevdiyi mövzu şair-yazıçı tayfasının ələbaxanlığı, bundan doğan dönüklüyü, nə bilim, ikiüzlülüyü və sairdir. Peşmandı biri hökumətdən fəxri ad, mənzil, təqaüd istəsin, çökürük canına. Nə şahsevənliyi qalır, nə sovetin «tör-töküntüsü» olmağı. Təbii, bunları yazmaqda da haqsız sayılmarıq. Özünü sənətkar adlandırırsansa, bəzi sədləri aşmalı, individliyə iddialısansa, dolanışığını da fərqli yollarla(daş daşı, qul bazarında növbəni gözlə, tərcümələr et, qəzetlərdə korrektorluq et) qazanmalısan. Daha «mən evimdə dovşan saxlayıram? Mənim balalarım kələm yeməlidir?» kimi şivən qopardınsa, qoy o qələmi yerə, sənə yaxşı yol...

Belə deməyinə deyirikE Amma yenə də bir ədalət mələyi gəlib qonur adamın çiyninə və başlayır astadan pıçıldamağa ki, ey bəni-adəm, sən individ adlandırdığın bu adamın öz sifətini dəyişməməsi üçün əlindən gələni etmisənmi? Yəni, söhbət hər axşam onun evinə torba-torba bazarlıq daşımaqdan getmir. Sadəcə, bir oxucu olaraq barmağını azca da olsa tərpətmisənmi ki, indi ondan nəsə tələb edirsən? Məsələn, bir dəfə kitabını alsan, başqa bir dəfə mütaliənin faydası barədə gənc nəslin yanında təbliğat aparsan, başqa bir dəfə kitab mağazalarının yerinə kababxana, şadlıq evi tikilməsinə etiraz etsən, bununla bağlı təbliğat aparsan, bəlkə də nəyəsə nail olmaq olar. Damcı-damcı göl olar misalı. Belədə adamlar ən azı kitablarından gələn gəlirlə dolanar, qəzet-jurnallardan aldıqları qonararların hesabına «dovşan olmayan» balalarının qarnını doyurar. Nəticədə daha bir nəfəri itirilməkdən, bataqlığa yuvarlanmaqdan xilas edə bilərik. Çox uzağa getməyək, baxaq qonşu Türkiyədəki yazarların yaşayışına. Adamlar nəşriyyatlarla əməkdaşlıq edir, bəy kimi olmasa da, babat insan kimi dolanırlar. Orxan Pamuku yada salın- eyni zamanda maddi əminliyindən doğan bir ötkəmliyi, cəsarəti var, qılıncının dalı da kəsir, qabağı daE
Adi bir statistik məlumat. 2008-ci ilə əhalinin qeydə alınmasından sonra bəlli oldu ki, Azərbaycan əhalisinin sayı 8 milyon 730 min nəfərdir. Bu rəqəmlərə inansaq, onda 2179 adama 1 ədəd kitab düşür. Belarusda və Rusiyada hər adama düşən kitabların sayı 4 ədəddir. Ukrayna, Moldova, Qazaxıstanda isə adambaşına 1 yaxud, 1.5 kitab düşür. Elementar bir müqayisə. Son ildə Azərbaycana 89044 ədəd minik avtomobili daxil olub. Bu hesaba görə, 89 adama bir avtomobil düşür. Demək ki nəymiş? «Analoqu olmayan inkişafla irəliləyən» Azərbaycanda adambaşına düşən avtomobilin sayı adambaşına düşən kitabın sayından min dəfə çoxdur! Başqa bir misal - hal-hazırda təqribi hesablamalara görə Abşeron ərazisində (Bakı daxil olmaqla) 47 kitab dükanı fəaliyyət göstərir. Kitab kioskları, avtobuslar, şöbələr bunlar hamısı ləğv olunub. Necədi sizinçün? İndi o «Bəyin oğurlanması» filmindəki kolxoz sədrinin sözlərini improvizə edib, «ay camaat, niyə oxumursunuz?» sualını verməyin vaxtı çatır. Düşük ulduz yarışmalarına ətək-ətək sms xərclədiyinizi nəzərə alanda, «imkansızlığın üzü qara olsun, kitab ala bilmirik» cavabı avtomatik ləğv olunur. Odu ki, verdiyim suala cavab tapsanız, mənə də yazın lütfən, gözləyəcəm.
Bu günlərdə Cek Londonun «Martin İden» romanını oxuyuram, əsər keçmiş matrosun yazıçılığa gedən yolda başına gələn məşəqqətlərdən bəhs edir. Qəhrəman günlərlə ac qalır, bir çox hallarda yazdıqları çap olunmur, çap olunanlara görə isə vəd edilən qonararı ala bilmir, naşirlər və redaktorlar onu istismar etməyə çalışırlar, buna görə sonuncularla hətta əlbəyaxa davaya da çıxır. Əsəri tam oxuyub yekunlaşdıra bimədiyim üçün Martin İdenin aqibəti barədə heç nə deyə bilmərəm. Bircə onu bilirəm ki, əsərdəki bir çox hadisələr, epizod və səhnələr avtobioqrafik xarakter daşıyır. Yəni, cənab London da bütün bu məşəqqətlərdən keçib. Keçib, keçib və bu gün bizim tanıdığımız Cek London səviyyəsinə yüksəlib. Maraqlıdır, bizdə mərhum yazıçı kimi taleyin bütün sınaqlarından keçə bilən neçə şair-yazıçı var? Onlar ən çətin yollardan keçə biliblər, ya asana qaçıblar?
Dövrümüzün şair-yazıçıları arasında özünü QHT-lərin qucağına atmış, bu və ya digər fondda baş girləyən, qrant layihəsi əsasında mənasız işlər görənlər bəs deyincədir. Dediyim kimi, bu durumun yeganə səbəbkarı özləri deyil. Amma həm də özləridir - asan yola qaçdıqlarına görə. Bax, problemin faciəvi kökü də elə burdadır.
P.S. Maraqlıdır, görəsən, vaxtilə Cek Londona da QHT-də işləmək təklif olunsaydı, nə cavab verərdi?

551 dəfə baxılıb