DANIŞMIRAM, ƏL ÇƏKİN!

	12 mart 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

DANIŞMIRAM, ƏL ÇƏKİN!

Tanınmış politoloqlar Rasim Musabəyovla Zəfər Quliyevin “mediaforum” saytındakı açıqlamalarını oxuyanda düzü, təəccüblənmədim. Çünki bu mövzuya öncə də eyham vurmuşdular. Ölkədə qəzetlərin çox, özlərinin isə az olduğunu, bu səbəbdən də jurnalistlərin ekspert kimi onları istismar etdiyini demişdilər. Açıq şəkildə olmasa da sətiraltı ona toxunmuşdular ki, qəzetlərə qonorar qarşılığında açıqlama vermək daha yaxşı olar, bu halda pərakəndəlik ortadan götürülər, onların da əməyi qiymətləndirilər və s. İndi də təxminən eyni şeyi təkrarlayırlar...

Düzü, bir jurnalist və oxucu kimi ekspert məsələsi daim ağrılı yerim olub. Adam eyni adamların müxtəlif məsələlər haqqında şərhini hər gün nə qədər eşidər? Doğrudanmı bu məmləkət fasiləsiz olaraq “hərşeyşünas”lar istehsal etməklə məşğuldur? Amma neyləyəsən ki, Ramiz Rövşən demişkən, ayrıca şəhərimiz yox, ona görə də üz-üzə gəlmək zorundayıq. Sizə zarafat gəlməsin, 8 milyonluq məmləkətdə danışan (bunu bacaran, istəyən və ya cəsarəti çatan) 15-20 nəfər qalıb. Adamlar məşhur lətifədəki kimi, yavaş-yavaş aradan çıxıb. Biri bilinməyən səbəbdən qəzetlərə embarqo qoyub, o biri ağzını açmağa qorxur, yerdə qalanlar isə şəkil A-da görüldüyü kimi deyirlər ki, bəs, sizin əlinizdən yorulduq.
Mən hər iki ekspertin öz fikirlərini havayı demək istəməməsi, bu intellektual əməyə görə bəlli ödəniş sistemini arzulamalarını anlayıram. Ən azı beynəlxalq təcrübədə bu hal var. Amma o beynəlxalq təcrübədə qəzetlərin gəliri də, durumu da buradakından qat-qat artıqdır, demokratiyaya önəm verilir, insan azadlıqlarına riayət olunur. Ən azı kəskin danışdığına görə heç kimin uşağını, özünü şərləyib həbs etmirlər. Bizdə bunların hansı var? Təxminən “dəvədən soruşublar ki, boynun niyə əyridir, qayıdıb ki, guya haram düzdür” məsəlindəki kimi. Deməyim o ki, jurnalistlərə pullu danışıq kimi demokratik “dəyər”ə əməl edənə qədər gedəcək o qədər yol var ki. Hələlik media-ekspert münasibətlərinin pulsuzluğu qüsur qalsın, heç nə olmaz...
Son illərin dəbidir. İndi ekspertlər daha çox öz layihələrindən danışmağa üstünlük verir. Maşallah, ölkədə də layihədən bol nə var? İş hətta o qədər absurda çatıb ki, artıq “Mediada QHT-lərin layihələrinin işıqlandırılması” mövzusunda da layihələr işlənir. Yəni üçü birində - özləri qrant qazanır, özləri bu barədə mətbuata məlumat verir, sonra da “kim bizdən nə yazıb” kimi “taleyüklü” sualla bağlı monitorinq keçirirlər. Mətləbdən uzaqlaşmayım, belə layihələrlə bağlı danışanlar isə içi özləri qarışıq heç kimi maraqlandırmır. Barmağınızı qatlayıb sayın: bu gün cəsarətlə, qorxmadan danışan neçə ekspert tanıyırsınız? Bakıda oturub Obamaya, Sarkoziyə barmaq silkələməyə nə var ki? Mən ölkədə baş verənlərlə bağlı bağıra bilənlərin sayını istəyirəm sizdən. Yoxdu, yox... Onda binəva jurnalisti niyə qınayasan? Biz ekspertə cəsarət iksiri verib, sonra diktofon uzada bilmərik ki...
Mübarizədən, müdafiədən, lazımi məqamda cəsarət göstərməkdən keçdik, amma adamlar artıq sözlərini də qıymır. “Jurnalist qəflətən sual qoyur və mən ona cavab verirəm. O materialını hazırlayır, mənə nə qalır? Əlbəttə, əziyyətdən başqa heç nə” - deyir Zəfər Quliyev. Bir yerdə o da haqlıdır, amma dediyim kimi, belə əziyyətə can qurban. Kaş ki, Azərbaycanda hamı Obamadan, Metyu Brayzadan danışdığına görə “əziyyət” çəkəydi. Digər tərəfdən, medalın o biri üzü də var axı. İndi bir çoxlarının ekspert kimi məşhurlaşıb nüfuz qazanmasında medianın müstəsna rolu olub. Media da zamanında onların pulsuz piarı ilə məşğul olub. Tanıdıb, televiziyalara ayaq açmalarına səbəb olub, fikirlərini tirajlayıb, dolayısı ilə layihələr, paralar qazanmalarına səbəb olub. İndi kim kimə borcludur, bəylər?
Sözüm məclisdən bayıra, vaxtilə qəzetlərdə tez-tez geopolitik mövzularda şərh verən bir ekspert vardı. Mətbuat bir ara onu o qədər göylərə qaldırdı ki, adam artıq qəzet səhifələrindən Səddama, Buşa göz ağardıb barmaq silkələyirdi. Onunla bağlı məqalələrdən birinin başlığı isə indiyə qədər yadımdan çıxmır: “ABŞ İrana hücum edəcəkmi? Filankəs bəy buna lüzum görmür”. Guya adam lüzum görsə, 3-cü dünya müharibəsinə start veriləsiydi. Bax bəzi ekspertlər məhz medianın sayəsində həmin havalara bürünmüşdü. İndi isə onları “gördüm” deyən yoxdur.
Bir sözlə, vaxtilə danışmaq prestij, nüfuz idi, vaxt keçdi təhlükəli oldu, nəhayət, gümüşə çevrildi. İndi “susub qızıl qazanmaq imkanı olan yerdə danışmaq nəyə lazım” deyə düşünənlərin sayı durmadan artır.
Di haydı, hamınıza bazar olsun!

418 dəfə baxılıb