PULUMUZ AZALIR | Yeni Müsavat

	03 sentyabr 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

PULUMUZ AZALIR

İlham Əliyevin sevimli sözüdür: «Bizim pulumuz çoxdur.» İlham Əliyev bizim hərbi büdcənin Ermənistanın dövlət büdcəsindən çox olmasını bəyan etməyi də çox sevir. Amma iş elə gətirib ki, indi bizim pulumuz azalır. Qarşıdakı ildə büdcə gəlirlərində azalmaların daha kəskin olacağını artıq gizlətmək mümkün deyil. 2010-cu ilin büdcə layihəsi çox əcaib məqamları ortaya çıxarıb. Yeni ilin büdcə layihəsi ilə bağlı iqtisadçıların fikirlərini də diqqətlə izləməkdəyəm. Hamı eyni şeyi deyir: büdcə gəlirləri kəskin azalır. Neft də bu azalmanın qarşısını ala bilmir.

Ən vacib məqam: 2010-cu ildə dövlət büdcə layihəsində gəlirlərin bu ilə nisbətən 17.6 faiz, başqa sözlə, 2.1 milyard manat, xərclərin isə təxminən 10 faiz, yəni 1.2 milyard manat azalması proqnozlaşdırılıb. Gəlir azalırsa (2.1 milyard manat), hökumət xərcləri də azaltmağı düşünür. Bəs bu necə inkişafdır ki, gəlirlər də azalır, xərclər də? Sanki tərifli inkişaf motalından tük çıxdı.
Yuxarıdakı rəqəmləri əsas götürən iqtisadçı Rövşən Ağayev büdcə gəlirlərində gözlənilən azalmanı kəskin azalma sayır: «Son illər Azərbaycanın dövlət büdcəsində hökumət hər il orta hesabla 35-40 faiz artımın olduğunu bəyan edirdi. Gəlirlərin 17 faizdən çox azalmasını kəskin azalma kimi qiymətləndirməmək qeyri-mümkündür».
Bəs bu nə ilə nəticələnəcək? Hesab etmirik ki, büdcə oğurluqları azalacaq. Təbii ki, azalan sosial xərclər olacaq, təbii ki, investisiyalar azalacaq. Sevimli körpü və tunellərin tikilməsi zəifləyəcək. Pensiyalar, büdcə maaşlarının artmasından isə söhbət gedə bilməz. Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun sədri Səlim Müslümov hələ 2008-ci ilin sonunda açıq şəkildə bəyan etmişdi ki, pensiyaların artmasını gözləməyin. 2009-u bu cür başa vuran pensiyaçılar növbəti ili də o cür başa vuracaqlar.
İqtisadçı Vüqar Bayramovun fikrincə, hökumət büdcəni tərtib edərkən iki vacib amili hökmən nəzərə almalıdır. Birincisi, neftin gözlənilən qiymətini, ikincisi, neft gəlirlərindən köçürmələrin və vergilərin səviyyəsini - bu səviyyə böyük olmalı deyil. Amma nə baş verir? Büdcə layihəsində neftin hansı qiymətdə götürülməsi aydın deyil. Eyni zamanda neftin payı büdcədən yenidən artıb. İqtisadçılar hesab edir ki, 2010-cu ildə Neft Fondundan köçürmələrin büdcə gəlirlərində payı 50 faizi aşacaq. Bu, son illərin ən yüksək göstəricisidir. Dövlət büdcəsi getdikcə daha çox neft büdcəsinə çevrilir. İndi onun 80 faizə yaxını neft sektorundan formalaşdırılır.
Əslində başqa bir sonluq gözləməli də deyildik. Ağlı başında olan hər kəs bəyan edirdi ki, neft bumuna aldanmaq olmaz, ölkə iqtisadiyyatı neft iynəsinə oturub, qeyri-neft sektoru inkişaf etmir. Sahibkarlığa dəstək, regionların inkişafı və ümumiyyətlə iqtisadi inkişaf barədə mülahizə və iddialar yalandan başqa bir şey deyil. Ötəri uğurlar ola bilər, hansısa sahədə dəyişikliklər baş verə bilər, yeni müəssisələr açıla bilər. Amma ölkədə azad bazar münasibətləri üçün şərait yoxdur. Bu səviyyədə inhisarlaşma ölkənin irəli getməsinə heç vaxt imkan verməz, qeyri-rəsmi ödəmələr və qeyri-işgüzar münasibətlər isə heç bir müəssisəni bu ölkəyə bağlamaz, heç kimi böyüməyə qoymaz. Azərbaycan indiyədək bir iqtisadi brend yarada bilməyib, biz normal corab belə istehsal edə bilmirik. Axı onun üzü astarından baha başa gələcəksə, min əngəldən keçib beş qara qəpiyin yiyəsi olmayacaqsansa, normal corabı nə üçün istehsal edəsən?
İqtisadiyyatı pul sektoru kimi düşünməyin, iqtisadiyyat bəlkə də ən çox ədalət, düzlük, hüquq, mənəviyyat tələb edən sahədir. Amma bu sahəyə bizim hakimiyyətdəkilər soyub-talamaq, alıb-qopartmaq kimi baxırlar. Vay bu cür mühitdə mövcud olan iqtisadiyyatın halına! Onun gəliri artmaz, ruzi-bərəkəti olmaz!

619 dəfə baxılıb