30 OKTYABRIN QANLI SİRLƏRİ

	05 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

30 OKTYABRIN QANLI SİRLƏRİ

Eynulla Fətullayevin jurnalistlərə təklifi barədə

Onlar haqqında çox vaxt belə yazırlar - ölüm qarşısında da susmayanlar. 30 oktyabr onların günüdür. Onların sayı bir deyil, iki deyil. Onların təmsil etdiyi xalqların sayı da bir deyil, iki deyil. Elə də uzaq tarix deyil, eyni siyasi məhbəsə salınmış çox sayda xalq totalitarizmin amansız və qanlı maşınından birgə keçib və o dövrün qurbanları arasında bizim xalqın övladları da var. 30 oktyabr sovet dönəmində siyasi basqılarla üz-üzə gələn, həyatını türmə və həbs düşərgələrində keçirən, min bir zillət yaşayan, ölümün gözünə dik baxan, yaxınlarının və özlərinin həyatını itirən siyasi məhbusların dirəniş günüdür. Başqa cür düşünməyə görə, haqlarını tələb etdiyinə görə, azadlıq istədiyinə görə bu adamlar həbsə atılırdı, onlarla istədikləri kimi də davranırdılar. Yerindəcə güllələnməyə qədər...

On illərlə onların səsini asanlıqla boğurdular. Sovet totalitarizmi isə hər zaman bir söz deyirdi: “Bizdə siyasi məhbus yoxdur.” Yeri gəlmişkən, uzun illər ötüb, sovet totalitarizmi çoxdan süqut edib, amma indi də bizdə o cür deyirlər: “Bizdə siyasi məhbus yoxdur!”
Sovet hakimiyyətinin bütün cəhdlərinə baxmayaraq, siyasi məhbuslar susmurdu, səslərini bütün dünyaya çatdırmaq istəyirdilər. 30 oktyabr 1974-cü ildə Mordova və Perm cəzaçəkmə düşərgələrində siyasi dustaqlar təşkil olunmuş şəkildə kütləvi aclıq aksiyalarına başladılar. Onların ilk tələbi o idi ki, siyasi məhbus kimi tanınsınlar, səslərini bütün dünya eşitsin. Onlar ədalət və azadlıq istəyirdilər. “Samizdat”çı astrofizik Kronid Lyubarskinin təşkilatçılığı ilə başlayan etiraz aksiyalarına sovet hüquq müdafiəçiləri böyük dəstək verdi. Elə həmin gün akademik A.Saxarov şəxsi mənzilində keçirdiyi mətbuat konfransında 30 oktyabrı siyasi məhbuslar günü kimi qeyd etməyi təklif etdi. 30 oktyabr həmin ildən repressiyaya məruz qalmış insanların xatirəsi və onlara dəstək günü kimi qeyd edilir.
Uzun illər siyasi məhbuslar həmin günü aclıq aksiyası ilə qeyd ediblər. Amma bu dəfə Azərbaycan həbsxanalarında cəza çəkən siyasi məhbuslardan biri - jurnalist Eynulla Fətullayev bizə təklif edib ki, azadlıqda olan həmkarları 30 oktyabrın daxil olduğu bu həftəni siyasi məhbuslar həftəsi elan edək. Diqqəti siyasi məhbuslara yönəldək. Bu haqda daha çox yazaq. Eynulla Fətullayevin çağırışının mənası sadədir. Bizim hakimiyyət də sovet hakimiyyəti kimi ölkədə siyasi məhbusların olduğunu danır. Bütün dünya belə adamların uzun bir siyahısı ilə bu hakimiyyətə müraciət edir, onların azad olunmasını tələb edir, amma yalnız bir cavab eşidirlər: “Bizdə siyasi məhbus yoxdur.”
Sovet hakimiyyəti axıracan inad edə bilməmişdi. Nəhayət, bəzi adamların siyasi motivli fikirlərə və əməllərə görə həbsini etiraf etmişdi. Məhz sovet hüquq müdafiəçilərinin və siyasi məhbusların özünün inadcıl mübarizəsi nəticəsində. Eynulla Fətullayev də diqqəti buna yönəltmək istəyir. Siyasi məhbus probleminin olması ölkədə insan haqlarının müdafiəsi üçün böyük əngəldir. İnsanlar həbsdən qorxaraq susmağa məcbur olur. Müasir Avropa məkanına daxil olan bir ölkədə bu halın olması, sadəcə, inanılmazdır.
Siyasi məhbus siyasətlə məşğul olduğuna görə tutulanlar deyil. Burada əsas amil hakimiyyətin həmin adamları öz siyasi maraqları naminə həbs etməsidir. Siyasətlə məşğul olmayan sadə bir kəndli də siyasi məhbus ola bilər. Dünyada qəbul edilmiş geniş anlama görə, hakimiyyət orqanlarının öz siyasi maraqları naminə zorla müalicə müəssisəsinə yerləşdirdiyi insanlar da siyasi məhbus sayılır. Elə belə hallar da bizdə olur, məsələn, Naxçıvanda.
Bu mövzuda yazmağa və deməyə çox söz var. Uzun və keşməkeşli tarix, acı və mürtəce xarakterli çağdaş dövr bu mövzuya açıqdır. Xatırlana biləcək xeyli maraqlı adamlar, xeyli maraqlı talelər var. Mən artıq Eynullanın təklifinə qoşuldum. Mətbuatdakı açıqlamalardan bəllidir ki, iki qəzet - “Yeni Müsavat” və “Azadlıq” (birinci qəzetin redaktoru keçmişdə siyasi məhbəs həyatı yaşayıb, ikinci qəzetin redaktoru hazırda bu taleni yaşayır) bu təklifə qoşulub. Belə KİV-lər, yəqin ki, çoxdur. Eyni zamanda, xeyli jurnalist və yazar bu təklifə qoşulduğunu artıq söyləyib. O insanları yada salaq!

994 dəfə baxılıb