EVDƏKİ, BİZİMKİ VƏ YA KÜLFƏT SÖHBƏTİ...

	10 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

EVDƏKİ, BİZİMKİ VƏ YA KÜLFƏT SÖHBƏTİ...

Bəlkə də bazar günü bu mövzu haradan ağlıma gəldi deyə məni qınayacaqsınız. Amma inanın ki, heç ağlımdan çıxmır. Xüsusən də son müşahidələrimdən sonra qərara gəlmişəm ki, bizim məmləkətdə qadınların bütün hüquqları pozulduğu kimi, təqdimat formaları, barələrində gedən söhbətlər də xeyli dərəcədə əcaib, hətta deyərdim, aşağılayıcıdır. Mürəkkəb və anlaşılmaz giriş oldu, bilirəm. Amma tələsməyin, nə demək istədiyimi indi oxuyacaqsınız.

Birincisi və ən önəmlisi odur ki, bizimki kimi topluluqlarda əksərən kişilərin öz xanımları (bəli, bəli, arvadı, külfəti, uşaqlarının anası yox, məhz xanımı) barədə danışması xeyli dərəcədə pis qarşılanır. Onun adını çəkməsi, qabiliyyətini, fədakarlığı....nı vəsf etməsi isə, üzr istəyirəm, arvadağızlıq kimi. Kişi ki, öz xanımını adı ilə, üstəlik “xanım” kimi təqdim etdi, onu təriflədi, “başının tacı” adlandırdı, tay-tuş, eləcə də qohum-əqrəba arasında bihörmət olub gedir. Həyat yoldaşını “bizim külfət”, “evdəki”, “uşağın anası” kimi təqdim etmək ən ideal variant sayılır. Baxmayaraq ki, “evdəki” deyərkən mənim ağlıma onlarla məişət əşyası, kitab, divan-kreslo da gələ bilər.
Amma əksər kişilərin gizli kodunda bu “termin”lərin anlamı vahiddir. Da Vinci kodu kimi onlar bir-birini işarələrlə anlayırlar. Xanımını kölə kimi qələmə vermək, yeri gələndə onun necə hüquqsuz olduğunu (“ağzı nədir mənim qabağımda söz desin” şəklində qürrələnmələri yada salın) ballandıra-ballandıra anlatmaq isə erkəkliyin şanı sayılır. Təsəvvür edin, ana olmağa hazırlaşan xanımı barədə əksər kişilər “ayağı ağırlaşıb” kimi “abırlı” formada təqdimat gerçəkləşdirirlər. Heç dəxli var? Normal düşüncə sahibi həmin qadının ayağının burxulduğunu, gipsə qoyulduğunu da düşünə bilər. Nəsə, biabırçılıqdır...
Məşhur yerli tamaşalarımızdan birində kişi qəhrəmanın hirslə “ah qadınlar, qadınlar” sözlərindən sonra bir qadın qəhrəmanın “nə qadın-qadın salmısınız? Paltarınızı yuyuruq, yeməyinizi bişiririk, sizinçün dünyaya uşaq gətiririk?” kimi haqlı arqumenti yəqin ki, yadınızdadır. Bilirəm, XXI əsrin sürətli inkişafında həmin qadın qəhrəmanın sadaladığı xidmətlər bəlkə də bəsit görünə bilər. “Paltaryuyan, qabyuyan maşının, hazır yeməklərin canı sağ olsun” deyən kişi səslərini eşidir kimiyəm. Amma inanın ki, hər şey elə göründüyü qədər bəsit deyil.
Adi bir misal. Türkiyə kanallarının birində “Benim kocam bir melek” adlı evli kişilərin qatıldığı yarışma yayımlanır. Burda yarışmaçılara qadınların gördüyü gündəlik ev işləri həvalə edilir, ən çox uğur qazanan böyük məbləğdə pul mükafatı udur. İnanın, hərdən işlərin ağırlığından yerə çöküb “nərdəsən, karıcığım” deyə zülüm-zülüm ağlayan kişilər olur orda. Deməyim o ki, kişilər texnikaya güvənib çox da öyünməsin...
Mətləbdən yayındıq deyəsən... Onu deyirdim axı, qadınlar evin bütün yükünü çiyinlərində çəkdikləri halda bəzən güclü cinsin nümayəndələrinə bu çox təbii imiş kimi də görünür, bunu qiymətləndirmir, qiymətləndirənlərə də aşağılayıcı nəzərlərlə baxırlar. Ən yaxşı halda bir çoxları bu dəyərləndirmənin yolunun ona həftədə-ayda bir dəfə qır-qızıl, cici-bici almaqdan keçdiyini düşünür. Halbuki bəzən bir quru, amma şirin söz min cür hədiyyədən dəyərli olur.
Kişilərin xanımları tərəfindən tərifləndiyi bir məmləkətdə qadınların belə bir üstünlüyünün olmaması sadəcə içlər acısıdır. Çoxlarına görə, xanımı barədə danışıb onu vəsf edən kişilər ruslaşmış, avropalaşmış sayılır, öz kökündən-soyundan uzaq düşüb. “Azərbaycanlı kişisinə yaraşmaz belə söhbət” deyənlər var, eşitmisiniz yəqin. Halbuki elə bunun özü türkün sözü, qosqoca bir palavradır. Qədim türk tayfalarında kişilərlə birgə ov ovlayıb quş quşlayan kimlər idi? Qadınlar! Kişilərlə qılınc döyüşdürən, yeri gələndə onların kürəyini yerə vuranlar bəs? Yenə də qadınlar! “Kitabi Dədə Qorqud”u xatırlayın. Qazan xanın evi yağmalananda tayfanın qız-gəlininin namusunu qorumaq üçün ən böyük fədakarlıqların yükü də məhz zərif cinsin nümayəndələrinin çiyninə düşmüşdü. Tayfalararası nifaqın çözülməsində qadın gücünə, qadın yaylığına ehtiyac duyulub həmişə. Bəs onda bu dəyişimin səbəbi nədir və kim öz soy-kökünə xəyanət edir?
Bir kiçik yazıda çox şey istədim, fərqindəyəm. Amma gəlin ən asan olanından başlayaq. Təqdimatdan... “Mənim xanımım”... Görün necə gözəl səslənir! Bir deyin, ha qayret! Davamı öz-özünə gələcək, əmin olun.

790 dəfə baxılıb