AĞIL DƏRDİ | Yeni Müsavat

	30 iyul 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Zamin HACI
zaminhaci@gmail.com

AĞIL DƏRDİ

“Həsən də qəlyan çəkər,
Hüsən də qəlyan çəkər.
Tənbəki bol olanda
Siçan da qəlyan çəkər"
(Azərbaycan ata sözü)

Doğrusu, mən Prezident Administrasiyası rəhbəri Ramiz Mehdiyevin Azərbaycan ədəbiyyatının bugünkü bərbad durumunu tənqid edən məqaləsinə şair Fikrət Qocanın gileyli münasibətini oxuyandan sonra (Fikrət bəy deyir ki, əgər bizim yazdığımız ədəbiyyat yox, kağız makulaturasıdırsa onda nə üçün prezident hər il bir sürü yazıçıya təqaüd verir, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin dərgi və qəzetlərini maliyyələşdirir) bu fikrimdə qətiləşdim ki, Ramiz bəy tam doğru yazıbdır. Qardaş, sizə pulu axı kitab yazmağa, daha doğrusu, cızmaqara eləməyə görə vermirlər ki! Sizin pulunuz hərdən, məsələn, seçkilərdə-filanda Anarın “Mən prezidenti dəstəkləyirəm” tipli bəyanatlar verməsi üçün ayrılır. Bunu guya hələ anlamayıblar. Sizin kitabınız hakimiyyətə qəti lazım deyil, çünki bu hakimiyyətə ümumiyyətlə kitab lazım deyil. Bunlara ancaq pul toplamaq maraqlıdır. Yapokratiyanın nüvəsində ona görə də heç bir ideologiya, hər hansı kitab, siyasi əsər olsa belə - durmur. Bizdə dindən gələn bir anlayış var, kafirləri “kitabsızlar” adlandırmağı sevərlər, ancaq bu hakimiyyət nəinki dini, bütün anlamlarda kitabsız bir quruluşdur.
Ziyalı sözündən artıq iyrənirəm, ona görə də mənə intellektual sözü daha doğmadır. Azərbaycanda intellektual insan problemi var, bu insan defisitdir və Misir Mərdanovun inkubator-təhsil sexi işini davam etdirdikcə intellekt daha da qəhətə çəkiləcək.
Müqayisə çox qüsurludur, bilirəm, ancaq yazmağa məcburam. Bu yaxınlarda istedadlı alman yazıçısı Bernhard Şlinkin “Qiraətçi” romanını oxudum. (Doğrusu, romanı rusca oxumuşam, dilimizə çevirməsi mən bilən yoxdur və ruscada roman “Çtets” adlanır, məncə, bunu “Oxucu” kimi çevirmək əsərin mənasına uymur. Qismət olsa, kim romanı oxusa məni başa düşəcək). Bu roman 1995-ci ildə yazılıb, elə həmin il də bestsellerə çevrilib, indiyə qədər dünyanın 39 dilinə çevrilib, Şlinkə görünməmiş şöhrət gətirib. İndi Bernhard Şlink alman ədəbiyyatının dahiləri - Henrix Böll, Günter Qrass kimi yazıçılarla bir sırada durur, onun bu romanını hətta Almaniya orta təhsil məktəblərində şagirdlərə öyrədirlər. Roman əsasında film də çəkilib və oradakı Hanna rolunu ifa edən Keyt Uinslet bu il “ən yaxşı qadın roluna görə” Oskar ödülü aldı.
Məsələ isə ondadır ki, Bernhard Şlink yaşlı bir adamdır, hüquq üzrə Berlin Humboldt Universitetinin professorudur, hətta bir müddət Almaniya əyalətlərindən birində Konstitusiya Məhkəməsinin sədri vəzifəsində çalışıb! Mən, açığı, bunu öyrənəndə - özü də romanı oxuyandan sonra - şoka düşdüm. Tamamilə yad sahənin mütəxəssisi ədəbiyyatda bu cür xarüqəni necə yarada bilib? Bu sualın cavabı, təbii ki, qədim alman mədəniyyətindədir, Şlink bu müstəvinin üzərində yaradıb. Bizdə belə romanlar yazılması üçün ilk növbədə belə hüquq elmləri doktoru yoxdur.
Etiraf edirəm: “Qiraətçi”ni oxuyanda gözüm önündə milli bir müəllifimizin obrazını canlandırmağa çalışdım və ağlıma... Ənvər Seyidov gəldi. Axı yoldaş Seyidov da hüquq sahəsində fırtınalar qoparır, üstəlik asudə vaxtlarında “bədii əsərlər” yazır. Onun “Təlatüm” adlı yüngül bir ssenarisi əsasında 2006-cı ildə bizimkilər bir gülünc film də çəkiblər, baş rolu - məhkəmə hakimi rolunu oynayan Nurəddin Mehdixanlı isə yəqin ki, heç “Oskar” restoranında pizza qonaqlığı ödülü də almayıb. Ssenaridən bir hissəni oxuyun, görün bizim hakim nələr yaradıb: “Siz nə danışırsınız? Mən öldürmüşəm anamı? Yox, möhtərəm hakim (huşunu itirib yerə yıxılır)”. İnsanlara qanunsuz hökmlər kəsməsi ilə məşhur olan Seyidovun belə düşük sentimentalizmə ehtiyacı adamda acı gülüş doğurur. Yox bir, müttəhim dombalaq aşır...
Sonda oxuculardan, alman xalqından və şəxsən Bernhard Şlinkdən üzr istəyirəm. Müqayisəyə görə.

1140 dəfə baxılıb