HAİTİDƏN AZƏRBAYCANA MESAJ

	30 iyul 2010


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Şahvələd ÇOBANOĞLU

HAİTİDƏN AZƏRBAYCANA MESAJ

Zəlzələ Haitiyə təkcə dağıntı və itkilər gətirmədi. Ölkənin faciəsi yalnız bununla bitmir. Haiti bir dövlət olaraq iflic oldu, dövlət praktik olaraq yoxa çıxdı. Hətta belə demək olar ki, ölməyənlərin həyatı da ölümdən betər oldu. Bəziləri deyir ki, Haitidə vətəndaş müharibəsi də başlamaqda idi.

Bəli, ABŞ əsgərləri, beynəlxalq birlik gəlməsəydi, Haitidə qarışıqlıq, oğurluq, talan, xaos baş alıb gedəcəkdi. Prezident deyilən hökmdar özü də küçələrdə qalıb. Zəlzələ olan gün müsahibə verdi ki, bu gecə qalmağa yeri yoxdur. Yoxsul, bədbəxt, geridəqalmış Haitinin bütün dərdləri zəlzələ ilə tam aşkara çıxdı.

Zəlzələdən böyük dərd

Bu ölkə onsuz da faciələr içində boğulurdu. Zəlzələnin vurduğu yaralar sağala bilər. Necə deyərlər, olan olub artıq. Ölən isə ölüb canını qurtarıb, amma bu ölkədə keçən məşəqqətli həyat zəlzələsiz də dözülməz idi. Bu ölkədə demokratik və mütərəqqi idarəçiliyin olmaması onsuz da insanın həyatını zülmə düçar edir. Haitinin əsl dərdi budur - AZADLIQ, MÜASİRLİK, İQTİSADİ GERİLİK.
Ötən yazımda “Haiti sindromu” adlı bir başlıq vardı. Zəlzələdən sonra Haitidən reportaj hazırlayan televiziya müxbirlərindən biri oradakı vəziyyətin ağır olduğunu söyləyirdi. Sonra qarışıqlığı, oğurluq və yağmalamaları nümayiş etdirdi, buna qarşı tədbirlərin görülmədiyini dedi. Daha sonra söylədi ki, orada dövlətçilikdən heç bir əsər-əlamət qalmayıb.
Baxmayaraq ki, eyni vəziyyət müxtəlif ölkələrdə baş verə bilər. Məsələn, İstanbul və ətrafının bir hissəsi sel altında qalanda da bu hallar vardı. ABŞ-da da nə vaxtsa belə hallar olmuşdu. Bu cür xaosun necə yarandığını anlamaq olmur və dövlətçiliyi təkcə bununla ölçmək olmaz. Yaxşı ki, reportajın müəllifi sonda bu sözü də dedi: dövlətçilik Haitidə elə əvvəldən olmayıb.
Haitinin əsl dərdi budur. Azadlıq yoxdur, demokratik dövlət yoxdur, inkişaf yoxdur, dərdləri ört-basdır etməyə neft də yoxdur...

Azərbaycanın Haitiyə bənzər dərdi

Neftin qurtarması Azərbaycan üçün Haitidə zəlzələsinin oynadığı rolu oynayacaq. Fəlakət qaçılmaz olacaq. Dərdlər, problemlər tam aşkara çıxacaq. Çünki dərdləri ört-basdır etməyə qadir NEFT olmayacaq. 2008-ci ildə Haitidə ümumu daxili məhsul (ÜDM) 11,570 milyard dollar olub, bizdə isə 74,856 milyard. Bizdə ÜDM-dən neftin payını çıxsaq, elə də böyük fərq yaranmır. Bəs həmin fərqlə xərcləri həddən artıq çox olan ölkəni biz saxlaya bilərikmi? Yox, bu gedişlə neftin qurtarması Azərbaycan üçün fəlakətə çevriləcək. Bu, qətidir.

Bill Klintonun Haiti bəyanatı

Keçmiş ABŞ prezidenti Bill Klinton Haitiyə səfər etdi. Adam yardım üçün gətirilən yükləri öz əlləri ilə boşaldırdı. İndi Haitiyə böyük yardımlar gəlir. Heç kimin gözləmədiyi halda. Klinton isə dünən yerli xalqa müraciətdə ölkəni dəyişmək zərurətindən danışıb. Keçmiş prezident deyib ki, belə yaşamaq olmaz, bu yaşamı dəyişmək lazımdır və baxmayaraq ki, ölkə üçün böyük faciə baş verib, amma ölkəyə yaxşı gələcək gətirmək üçün şans da yaranıb - zəlzələ ilə ölkədəki avtoritar rejim də çöküb. Sadəcə, hər kəs başa düşməlidir ki, bu ölkə yeni yaşam tərzi qazanmalıdır. Bill Klinton bunun üçün böyük şans olduğunu deyib: “İnsanlar onu bilməlidirlər ki, indi bu xalqın əlində mənim bu günədək görmədiyim çox yaxşı bir şans var. Bu şans onların öz tarixlərindən azad olmaları və uşaqlarının layiq olduğu bir ölkəni yenidən qurmaq şansıdır”.
Başqa sözlə, Klinton deyib ki, Haitidəki kimi yaşamaqdan qurtulmaq hər bir xalq üçün şansdır. Haitidə səslənən bu mesaj azad olmayan ölkələrin hamısına aiddir. Hamısına dərsdir. Azərbaycana da.

398 dəfə baxılıb