KİM DAHA ŞANSLI | Yeni Müsavat

	12 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

KİM DAHA ŞANSLI?

Ötən gün marketdə müşahidə apararkən ağlıma gəldi bu yazacaqlarım. Balaca bir uşaq dondurma seçməyə çalışır, amma heç cür hansını alacağına qərar verə bilmir: “Çiyələkli... Yox, yox, şokoladlı və çiyələkli, üstündə də fındıq.... Eh, ən yaxşısı budu kiloluq alaq...”

Beləcə, 10 dəqiqəyə yaxın davam edir bu tərəddüd. Axırda konkret hansı dondurma alındığını bilmirəm, amma uşağın yenə də narazı qaldığı hər hərəkətindən bilinir. Dondurma alınıb, amma uşaq buna sevinmir...
“Burda nə var ki, uşaqdır da” deməyə tələsməyin. Bir anlıq öz uşaqlığınızı xatırlayın. Yaşadığınız binanın qabağına yay aylarında gündə bir dəfə, diyircəkli araba ilə gətirilən dondurmanı, “marojni, marojni” deyə qışqıran dondurmasatanın dalınca qan-tər içində qaçmanızı və o dondurmanın yaratdığı sevinci. Uşaqlığımızın dondurma təlaşı bəlkə də pediatrların, uşaq psixoloqlarının araşdırmalı olduğu bir sahədir, kim bilir.
İndi hər addımbaşı - marketlərdə, yol kənarında satılan min cür dondurma növü var. Zəmanə uşaqlarını dondurma ilə sevindirmək, təəccübləndirmək qeyri-mümkündür, yəqin bilirsiniz. Oyuncaq, növbənöv kitablar, geyim-kecim... Üzlərini bunlarla güldürə biləcəyinizi də unudun.
Və bu məqamda istər-istəməz iki mövqe kəsişir. “İndiki uşaqlar çox şanslıdır” deyənlərlə “yox, onların şanssızlığı daha böyükdür” düşüncəsində olanlar daban-dabana zidd arqumentlər səsləndirir. Bir neçəsini sadalayım, nəticəni birgə çıxaraq.
Şanslı cəhətlərdən başlayaq. Oyuncaq, dəftər-kitab, seyr edəcəkləri telekanallar, multfilm, filmlər, geyim sarıdan seçənəkləri boldur, buna şübhə yox. “Bizim vaxtımızdakı” kimi təkvariantlılığa məhkum deyillər. Kompyuterin, internetin vasitəsilə istədikləri məlumatı dərhal əldə edir, savadlı valideynlərinin köməyi ilə dərsləri çox asanlıqla öyrənə bilirlər. Əksəriyyətinin əlində cib telefonu - arzu etdiyi anda valideynini, dostlarını axtarır. Ali məktəbə girə bilmələri üçün bütün qüvvələr səfərbər olunur - özəl müəllim, hazırlıq kursu, sınaq imtahanı... Gerisini özünüz də əlavə edə bilərsiniz. Necə deyərlər, yox yoxdur onlarçün.
Stəkanın dolu tərəfindən baxanda mənzərə belə görünür. Amma hər şey bu qədərmi çəhrayı rəngdədir? Bu bolluğun, çoxvariantlılığın, asanlığın uşağın vərdişlərinə, psixologiyasına, xarakterinə vurduğu ziyanlardan da yan ötməyək mümkünsə. Başlayaq girişdə yazdığım sevinmə hissinin itməsindən. Zəmanə uşaqlarının arzuları o qədər tez və asanlıqla yerinə yetir ki, sevinməyi “yadırğayırlar”. Bizlər Moskvaya “komandirovka”ya gedən atamızın oradan gətirəcəyi gəlinciyi, oyuncağı necə həsrətlə gözləyirdik, xatırlayırsınızmı? Gəlincik Moskvadan “gələn” kimi də sevincimizin həddi-hüdudu olmur, qosqoca bir ay bu sevinc bizə bəs edirdi. İndi bir gəlinciyə görə bir ay sevinən uşaq tanıyırsınız?
Və ya uşaqların həyatını asanlaşdıran yeni texnologiyalar. Bütün bunlar onu tənbəlliyə, hazırın naziri olmağa sürükləyir. Özünə su gətirməyə, yerə düşən vərəqini götürməyə ərinən balaca şahzadələr necə peyda olub, sizcə?
Yaşlarına uyğun olmayan seriallara, hətta multfilmlərə baxa-baxa rola girməyi öyrənən balacaları da yadınıza salın. Özlədiyimiz uşaq saflığı, yalan danışanda qızarma kimi özəllikləri əksər uşaqlarda əbəs yerə axtarmayın, tapa bilməzsiniz. Serial aktrisaları kimi rola girib elə yalan danışarlar ki, ruhunuz da inciməz. Odu ki, onlardan nə vaxt, necə zərbə alacağınızı da heç vaxt təxmin edəməzsiniz.
Həftəlik xərcliyini iki gün içində xərcləyən məktəblilərə nə deməli bəs? Bu da onların pulu xərcləyə bilməməsi, daha qaba desək, harınlığının göstəricisidir. Pulun dəyərini uşaq yaşlarda bilməyənlər böyüyəndə də eyni problemlə üzləşirlər. Həftə səkkiz, mən doqquz iş yoldaşlarından borc istəyən böyükləri xatırlayın, bu cəhətlərinin səbəbi uşaqlıqda gizlənib...
Və ən önəmli əskiklik - qidalanma. İndi uşaqlar ayaqüstü, yarımfabrikat, qatqı maddələri ilə zəngin qidalara üstünlük verir. Fast-food nəsli yetişir indi. Ötən illərin sağlam qida anlayışı öz yerini bunlara verib və fəsadı balaca orqanizmlərdə özünü göstərir.
Stəkanın dolu və boş tərəfləri haqda bu qədər. Kim mənzərəyə haradan baxmaq istəyirsə, buyursun. Amma aradakı fərqin fərqinə varmaq şərtilə...

947 dəfə baxılıb