ARI KİMİ... | Yeni Müsavat

	12 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

ARI KİMİ...

Axşamlar sizin də evlərinizdən arı vızıltısı, fil səsi yayılmağa başlayıb? O zaman keçmiş olsun. Demək ki, siz də dünya çempionatı qurbanlarındansınız. O gün diqqətlə qulaq asdım, Cənubi Afrikada keçirilən çempionatda afrikalılar öz milli musiqi aləti olan vuvuzellanı elə çalırdılar ki, deyərdin, Borçalıda aşıqlar sazı sinəsinə basıb, gözünü yumub. O qədər böyük sevgiylə yəni. Amma bir fərqlə - həmin alətdən bizim sazdakı kimi yanıq bir hava yox, adamın canına üşütmə salan, az sonra arı hücumuna məruz qalacağınız təəssüratı yaradan bir səs çıxır. Adı kimi vız-vız-vız...

Təsəvvür edin, bütün dünya mətbuatı “Vuvuzella işgəncəsi” deyərək inləyir, afrikalılara “bizi bu işgəncədən azad edin” deyə yalvarır. Onlar “milli alətimizdir” deyib, durublar. Xəbərləri izləyirəm, deyilənə görə, hətta çempionatın ilk günlərində futbolsevərlər matçda bu alətin çalınmasına qarşı çıxıblar, nəticədə afrikallar ayağa qalxıb və FİFA rəhbərliyi matçlarda vuvuzella səsləndirilməsinə icazə verib. Sonra da deyirik ki, bəs Afrika qulların məskənidir, insanları qul təfəkkürlüdür və sair. Bu da sizə mücadilə. Adamlar arı vızıltısına bənzəyən musiqi alətlərini də miras kimi qoruyur, daha nə deyirsiniz? Biz arınınkını demirəm, heç öz səsimizin (seçki) davasını aparammırıq.
Dünya futbolsevərləri vuvuzellanı mədəni səs çıxarmadığı üçün qəbul etmirlərmiş sən demə. Bizimkilər də həmçinin. Yəni ibtidailik, vəhşilik assosiasiyası yaratdığı üçün. Dünyayla işim yox, amma bizimkilərin bu məqama ilişib qalması ilgincdir. Sanki düzəlmişdi hər yarağımız, qalmışdı saqqal darağımız. Biz 12-13 yaşında qızları ərə verib bununla qürrələnən, mitinqə çıxan insanı polis təpiyi altında qalan, hökmdara səs vermədi deyə işgəncəyə məruz qalınan... məmləkətin insanlarıyıq. Vuvuzella səsi bunun yanında nədir ki? Və ya kim daha ibtidaidir - vuvuzella, yoxsa bizlər?
Yeri gəldi, qoy yazım. Dünən “Azadlıq” radiosunda gec də olsa, futbolla bağlı bir məqalə oxudum. Futbolla maraqlanmıram, maraqlananların da vaxt itkisi ilə məşğul olduğunu düşünürəm. Yazını oxuyanda öyrəndim ki, bunu əksər qadınlarla yanaşı, məşhur filosof və alimlər də deyiblərmiş. Bunlardan biri 16-cı əsrdə yaşamış ingilis yazıçısı Stabbesmiş. Müəllim hələ 5 əsr əvvəl futbol barədə belə bir qızıl xırdalayıb: "Futbol özüylə qalmaqal, səs-küy, ədavət gətirir. Bu, dava etmək üçün bəhanələr yığnağı və qan çanağıdır".
Yazıçının digər müasiri isə futbolu belə xarakterizə edirmiş- yanaqlar qançır, ayaq, əl və bel qırılmaları, çıxarılmış göz, bütün qan içərisində olan burun - bax budur futbol.
Elə ona görə də yenə, yenidən və bir daha bu fikri müdafiə edirəm ki, futbol bizlik deyil. Onsuz da qan çanağı bir ölkədə yaşayırıq. Minalanmış ərazidə gəzən insanlar kimiyik - birdən ayağımızı bir addım qırağa qoyarıq, mina partlayar, göyə uçarıq. Bu qədər gərginliyin arasına bir də futbol əlavə etmək mazoxizmdir, inanın. İşdə gərginlik, yolda gərginlik, evdə gərginlik, üstəgəl futbolda da.
Onsuz da son günlər paytaxtda müxalifətçilərin keçirdiyi aksiyalar elə bu mənzərələrlə bitir - qançır yanaqlar, əl və bel qırılmaları, qan içərisində olan burun. Buna futbol travmalarını əlavə etməyin nə adı var?
Amma psixoloqlar da az bilmir. Adamlar deyir ki, futbol sıravi tamaşaçının heç nə etmədən qazandığı ən böyük nailiyyətdir. Yəni adam yayxanır kreslosuna, bir yanında çipsi, o biri yanında sərin pivəsi və birdən... Qol! Sevincdən atılır özüyçün. Bu məqamda isə az öncəki fikrimdən vaz keçmək istəyirəm - tam bizlikdi bu futbol. Heç nə etmədən nəsə qazanmaq. Daha bir psixoloq rəyi. Kuboklar dövründə kişilərlə xüsusi davranış qaydaları olmalıdır. Çünki onlar oyuncaqları əlindən alınan uşaqlara bənzəyirlər. Bax belə... Bu iki rəy arasında qalıb, necə davranacağınıza özünüz qərar verin.
Əslində qarışıq yazı oldu. Vuvuzelladan başlayıb, afrikalıların onu müdafiəsində, futbolun ziyanları, yazıçı və psixoloq rəylərində bitirdim. Elə futbolun özü kimi. Bu qatma-qarışıq idman növü barədə səliqəli yazı gözləməyin yeri var ki?

713 dəfə baxılıb