BU DA SİZƏ FACEBOOK | Yeni Müsavat

	12 fevral 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

BU DA SİZƏ FACEBOOK

Elə gün olmur ki, dünya facebookla bağlı yeni bir araşdırmaya şahid olmasın. Türk müğənnisi İsmayil YK-nın “Facebook, facebook... Hər gün aradım durdum, bu kızı ordan buldum” deyə mahnı qoşduğu sosial şəbəkəni deyirəm. Dünya bunu sosial paylaşma, bilgi alış-verişi, insanlararası ünsiyyətin artırılması... və sair kimi gurultulu təyinlərlə xarakterizə etsə də, İsmayıl qardaş deyib ki, oğlanlar bura qız, qızlar isə oğlan tapmaq üçün üzv olur. Yəni təyinatı budu, bundan artığına ümid etmək lazım deyil.

Nəsə, mətləbdən uzaqlaşmayaq. Araşdırmalar göstərib ki, son dövrlər bu sosial şəbəkədən qopmalar artıb. İnsanlar facebookun təhlükəsizliyindən əmin deyillər. Buna səbəb isə hələ qısa müddət öncə bir rus hakerin 1.5 milyon “Facebook” istifadəçisinin hesabına daxil olaraq, istəyənlərə lazım olan məlumatı 25 dollara satmağı təklif etməsidir. Məlum olub ki, rus əsilli Krillos adlı internet piratı hər 300 istifadəçidən birinin hesabına daxil ola bilir. Daha öncə də analoji kibercinayəti törədən Krillos həmin vaxt 100 min istifadəçinin hesabına daxil olaraq orda olan məlumatları satıbmış. “Kurşun icad oldu, mərdlik pozuldu” deyirlər ha, bu texnikanın yeni-yeni nailiyyətləri də onun kimidir. Mobil telefon, internet, sosial şəbəkələr... hamısının ziyanı xeyrini üstələyib. Bu texnika xariqələrinə görə ailələr dağılır, insanlar depressiyaya girir, intihar edir və sair. Qaramat yanaşma ola bilər, amma hesab edin ki, mən yarıya qədər dolu stəkana onun boş tərəfindən baxıram. Elə ona görə də facebookdan qopmalara kədərlənmirəm.
Birincisi, ona görə ki, bu facebook adama daha çox maqazin proqramlarını xatırladır. Kim harda nə etdi? Kim kimə nə dedi? Filankəs yay tətilini harada keçirdi? Şəkillərə, videolara rahatca baxmaq, hamının özəl həyatını rahatca təqib etmək mümkün. Özü də kompüter stolunun arxasından durmadan. Burda isə yaxşı bir şey tapmaq mümkünsüz.
İkincisi, bu, məlum-məchul dost siyahısı. Nəymiş? Filankəsin facebookda 1000-dən artıq dostu varmış. Sırf statistikanı qabartmaq xatirinə tapılan, siyahıya əlavə edilən “dostlar”. Yolda görəndə salam belə verməyəcəyin insanları özünə bu qədər yaxın buraxmaq. Nədir bu dostluqların mahiyyəti? Bir dəfə Seymur Baycan yazmışdı ki, Emin Millinin Facebook-da üç min dostu olsa da, məhkəməsi zamanı binanın qarşısına cəbhəçi və müsavatçı gənclər, gənc yazarlar, qısası, bir-birilərini tanıyan adamlar yığışırdı. Yəni virtual dostluqların başqa ölkələrdə effekti bilinməsə də, Azərbaycanda sabun köpüyünə bənzəməsi Eminin timsalında məlum oldu. Ən azı. O zaman belə dostluqdansa...
Daha bir gurultulu reklam. Facebookda sinif, tələbə yoldaşlarını, uşaqlıq dostlarını... tapmaq olurmuş. Adından da göründüyü kimi, keçmiş dostları. Hə, lap tutaq ki, tapdıq. Sonra? Şəxsən mən bu günə qədər bir neçə sinif yoldaşımla üzbəüz görüşəndə söz tapmağa əziyyət çəkmişəm. Jurnalistliyim, söz ehtiyatım, söhbətə çəkmə qabiliyyətim bu kimi situasiyalarda dadıma yetməyib. Çünki, onlar tamam başqa, mən isə başqa dünyadayam. “Filankəs müəllimı görürsən, bəhmənkəs də evləndimi, neçə uşağı var?” və sair. Üst-üstə 10 dəqiqə, özünü öldürsən 15 dəqiqə söhbət. Ona görə də keçmiş dost sevdasına bir quş...
Sosial şəbəkəyə baxanda məlum olur ki, sən demə, hamı paylaşmaq dəlisi, dostcanlı, nə bilim, xeyirxah, söhbətcilmiş... İşi düşməsə adama salam belə verməyənlərin facebookdakı ünvanlarına baxıb, dəli olursan. Balam, bu nəyi paylaşır? Sonra anlayırsan ki, məqsəd qonşudan qalma geri söhbətidir. Yəni, dəblə ayaqlaş, sənin də facebookda bir “evin” olsun, bəsdi.
Və mənə görə, ən önəmlisi - vaxt itkisi. Guya yaradılmasında məqsəd insanı sosiallaşdırmaqmış. Halbuki bu kimi sosial şəbəkələr insanı elə əsir alır ki, heç nəyə vaxt tapa bilmirsən. O gün dostlardan biri profilinə yazmışdı ki, son vaxtlar mütaliəyə vaxt tapa bilmir, işlər onu əsir alıb, istilər də məhv edir, üstəlik rejim də üstünə gəlir... Bax belə statusları görəndə adamı gülmək tutur ki, bacım-qardaşım, facebookda kitab oxuya bilmədiyinə görə bir saata yaxın müzakirə açmaq əvəzinə, bəlkə həmin saatda iki kitab arası açasan, hə? Yəni, sən vaxtını dəyərləndirə bilmirsənsə, bunda istinin, lap elə rejimin nə günahı?
İnanın ki, mən hələ facebookun ən məsum zərərlərindən yazdım. Bunun kriminal yönlü olanları var - şəxsiyyət məlumatlarınızı öyrənib, adınıza saxta şirkət açılmasından tutmuş, müzakirələrdə dediyiniz hansısa sözə görə həbs olunmağa qədər. Hələ mən psixi, fiziki xəstəlik ehtimallarından danışmıram...
Virtual dünya, özəlliklə facebookla heç bir düşmənçiliyim yox. Sadəcə, azadlıqda ola-ola özünü bu dünyaya həbs edənlərə səslənmək istədim. Hücrənizdən çıxın, bayırda həyat çox gözəldir... Bu da bir bazar günü, dost məsləhəti...

1023 dəfə baxılıb