“TOY OLSUN” ƏVƏZİNƏ “GƏL BOŞANAQ”

	25 may 2012


Onlayn ictimai-siyasi qəzet

Sevinc TELMANQIZI

“TOY OLSUN” ƏVƏZİNƏ “GƏL BOŞANAQ”

Sağ olsun, milli efir, xalqın bütün dərd-azarını həll etməklə məşğuldur. Düzdür, insan hüquq və azadlıqlarının üstündən lal sükutla keçir, amma digər məsələlərdə ustadır. Yeri gəlib, yazım. 10 il əvvəl işlədiyim bir qəzetin redaktoru var idi. Hərdən bizi iclas otağına yığıb, uzun-uzun jurnalistika nitqləri söyləyər və keçmiş təcrübəsindən misallar gətirərdi.

Adətən də jurnalistika hekayələri bənzər sonluqla yekunlaşardı: “Mən filan araşdırmanı həyata keçirmək üçün aylarla axtarış etdim, yuxusuz qaldım, axırda ”açar" adamla görüşdüm... Düzdü, sonda o yazını verəsi olmadım(bu yerdə bütün jurnalistlər xısın-xısın gülərdi, çünki “açar adam”ın yazını hansı üsulla zərərsizləşdirdiyini təxmin edərdik -S.T), amma nolsun ki? Araşdırma apardım də..."
İndi bizim telekanallar da mənim eks redaktorum kimi hər işlə məşğul olurlar, bircə öz işlərindən başqa. Son bir ilin dəbi isə “Türkiyə kanallarından daha nə çırpışdıra bilərəm”dir. Binəva abilər peşmandılar, nəsə yeni proyekt düşünsünlər, bizimkilər dərhal “copy” eləyib, onun bərbad versiyasını təkrarlayır. İzdivac, yemək, ailə-məişət verilişləri... hansı biri orijinaldır? O gün söhbət gəzdi ki, guya bəzilərini bağlayırlar. Hardaydı bizdə o bəxt? Sonradan dedilər, şayiədir, biz bütün Azərbaycan gənclərini xoşbəxt eləməyincə dayanan deyilik.
Evləndirənimiz var, yemək bişirməyi öyrədənimiz var, dərd-azarı çözənimiz var... Amma yetməz. Bəs qayınana-qayınata problemi, qarderobumuzdakı əskikliklər, qonşularımızın paxıllığı? Bunların hər birinə də uyğun təcili olaraq verilişlər hazırlanmalıdır. Bir ara həftəlik qəzetlərdən biri işini-gücünü atıb, sorğu keçirməyə girişmişdi. Sonda işi o qədər absurd həddə çatdırmışdı ki, müsahiblərə az qala “ayaqyoluna gedəndə birinci hansı ayağınızı atırsınız” tipli suallar verirdi. İndi telekanallar da həmin yolu gedir.
Ya da lap konkretləşdirək. Təklif edirəm ki, tamaşaçı reytinqi üçün məsələn, “Onun yarısı” əvəzinə “Gözümün düşməni”, “Toy olsun” əvəzinə, “Gəl boşanaq”, “Sən tək deyilsən” əvəzinə isə “Nə gündəsən, intihar elə” kimi verilişlər hazırlansın. Evləndirən varsa, boşatdıran veriliş də olmalıdır məntiqlə. Qudalar gəlməlidir, baldızlar söhbətə qarışmalıdır, it davası düşməlidir... Qayınanalar “anan ölsün, bala” deyib cikkə çəkməlidir, boşanan ailənin əşyaları bölünməlidir, uşağ(lar)ın kimdə qalacağı ilə bağlı uzun-uzadı diskussiyalar da öz yerində. Kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu xalqdan gizlətməyin mənası nədir? Dəqiq, qərəzsiz, vicdanlı şəkildə tamaşaçıya açıqlanmalıdır hər şey. Məşhur filmdə deyilən kimi, bu, camaatın şəxsi həyatı deyil ki, taledir. Təklif etdiyim o biri verilişlərin formatını isə kanallar özləri fikirləşsin, pulsuz pendir siçan tələsində olur.
Mən baxmamışam, amma deyirlər, bir neçə ay öncə “Lider”in efirində “Qızıl pillə” deyə proqram yayımlanıb. Orada seksual və cazibədar sənətçilərin reytinqi müəyyənləşdirilib. Axırda da bu mövzu ilə bağlı danışan müğənnilər ən vulqar ifadələrdən istifadə edərək intim həyatlarından danışıb, xalqa müxtəlif lməsləhətlərÂ» veriblər.
Bax, görürsüz, yavaş-yavaş bu mərhələyə çatırlar. Daha vulqar, daha bəsit, daha səviyyəsiz... olmaq üçün nələr etmək olar deyə düşünür milli efir.
Telekanal rəngarəng, fərqli, maraqlı... olmalıdır, razıyam. Hamıya hər gün dinozavrların həyatından bəhs edən elmi sənədli filmlər göstərmək çıxış yolu deyil. Kanal reklam almalı, özünü dolandırmalıdır, çünki ordakıların balası dovşan deyil və kələm yemir... Bunların hamısını bilirik, amma Azərbaycanda yox da... Birincisi və ən önəmlisi, Azərbaycan telekanalları reklamla yox, neft pulları ilə dolanır. Reklam da onlara hansısa reytinqə görə yox, elə yuxarının göstərişi ilə quzu-quzu gəlir. Yəni, reklam bəhanəsinə bir quş. İkincisi, reytinqə qalanda, dünyada ən çox reytinqə porno kanallar sahibdir. Belə çıxır ki, bizimkilər reytinq uğuruna hər şeyə gedəcək?
Halbuki bu verilişlərin heç birinin efirə ayaq basmadığı günlərdə insanlar normal siyasi debatları, müxtəlif fikirlərin əks olunduğu verilişləri gözünə təpirdi. Günün ən reytinqli proqramları azad sözün səsləndiyi proqramlar olurdu. İnsanlar bir-birilə görüşəndə “gördün, dünən siyasətçilər efirdə necə polemikaya girdi” kimi söhbətlər edirdi, xalq öz taleyinin kimlərə tapşırıldığının fərqinə varırdı.
Demək, reytinqi artırmağın o qədər sadə üsulu var ki. Bacarana təbii ki...

1947 dəfə baxılıb