RBC xəbər verir ki, Avrasiya İqtisadi Birliyinə (AAİB) üzv ölkələrin bankları iyun ayından etibarən hesablara nağd rubl yatırmaq şərtlərini sərtləşdirməyə başlayıblar.
Belarusda ən azı səkkiz kredit təşkilatı bu cür əməliyyatlar üçün 2-5% komissiya təyin edib. Bunlara Alfa-Bank, Belarusbank, BelVEB, BNB-Bank, MTBank, Sberbank, Technobank və Zepter Bank daxildir. Qazaxıstanda Tsentrcredit (BTK) Bank da kassa aparatları, terminallar və bankomatlar vasitəsilə nağd pul çıxarılması üçün 5% komissiya təyin edib. Qırğızıstanda EcoIslamicBank SWIFT sistemi vasitəsilə köçürmələr üçün oxşar tarif təyin edib. Ermənistandakı bəzi banklar hesablara mədaxil də daxil olmaqla, rublla nağd əməliyyatları tamamilə dayandırıblar, baxmayaraq ki, nağdsız hesablaşmalar əvvəlki şərtlər altında həyata keçirilməyə davam edir.
RBC-nin maliyyə bazarındakı mənbələri qeyd edir ki, AİB bankları Rusiya milli valyutasının artıqlığı problemi ilə üzləşiblər. Beləliklə, Qazaxıstan Milli Bankının məlumatına görə, aprel ayında respublikanın valyuta mübadilə məntəqələri 39,8 milyard tengəyə 6,5 milyard rubl, may ayında isə 30 milyard tengəyə 4,7 milyard rubl alıblar. "Expert RA" şirkətinin idarəedici direktoru Yuri Belikov izah edib ki, nağd pulun emalı saxlama, daşınma və autentifikasiya xərclərini tələb edir, xaricdə isə rubla tələbat çox vaxt olmur ki, bu da yerli banklar üçün bu cür əməliyyatları gəlirsiz edir.
FTL Advisers şirkətinin bank şöbəsinin müdiri Olqa Burtseva, nağd pul axınlarının artmasına dövriyyədəki nağd pulun ümumi artımının təsir etdiyini və ilin əvvəlindən bəri təxminən 1,4 trilyon rubl təşkil etdiyini irəli sürür. Eyni zamanda, Pen & Paper vəkillər birliyinin müşaviri Roman Kuzmin qeyd edib ki, AİB ölkələrinə rublla nağd pul axınının artması Rusiyada iri əməliyyatlar üzərində nəzarətin gücləndirilməsi fonunda baş verib. O xatırladıb ki, Rusiya bankları üçün 30 gün ərzində fiziki şəxslər tərəfindən 5 milyon rubldan çox, hüquqi şəxslər tərəfindən isə 30 milyon rubldan çox nağd pul qoyuluşları şübhəli hesab olunur və ardınca vəsaitlərin xaricə sürətli axını baş verir. Belə əlamətlər olduqda, hesab bloklana bilər.
Bundan əlavə, Rusiya Prezidentinin 1 apreldən etibarən AİB ölkələrinə 100.000 dollardan çox nağd pulun ixracını məhdudlaşdıran fərmanı qüvvəyə minib. Federal Gömrük Xidməti şərtlərin sərtləşdirilməsini külli miqdarda Rusiya rublunun ixracı hallarının daha çox baş verməsi ilə izah edib.
Bu məhdudiyyətlər Ermənistan bank sektoruna və iqtisadiyyatına necə təsir göstərəcək? Bu proses Rusiyanın regiondakı maliyyə təsirini zəiflədə bilərmi? Rubl böhranı AAİB ölkələri üçün yeni risklər yaradır?
İqtisadçı ekspert Asif İbrahimov burada əsas problem kimi rubl qıtlığını deyil, xarici bazarlarda dövriyyəsi məhdud olan nağd rublun həddindən artıq çoxalmasını görür. O, fikirlərini Musavat.com-da bu cür davam etdirdi: "Banklar üçün nağd valyutanın saxlanılması, daşınması, təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, inkassasiyası və həqiqiliyinin yoxlanılması əlavə xərclər yaradır. Əgər həmin valyutaya bazarda kifayət qədər tələbat yoxdursa, bu əməliyyatlar maliyyə baxımından səmərəsiz olur. Başqa sözlə, belə bir valyuta faktiki olaraq adi kağızdan fərqlənmir. Məhz buna görə də Belarus, Qazaxıstan, Ermənistan və Qırğızıstandakı banklar ya nağd rubl əməliyyatları üzrə komissiyaları artırır, ya da bəzi hallarda onun qəbulunu tamamilə dayandırırlar. Bu isə mövcud geosiyasi reallığın bir nəticəsidir.
Elə buna görə də Rusiya hökuməti nisbətən sərt, lakin zərurətdən irəli gələn addımlar atmağa məcbur qaldı. Ermənistan prizmasından baxdıqda isə bu qərarlar bank sektorunun valyuta risklərinin azalmasına xidmət edə bilər. Son illərdə Rusiyadan Ermənistana daxil olan nağd rubl axını əhəmiyyətli dərəcədə artıb".
Ekspert bir məsələyə də xüsusi toxundu: "2022-ci ildən sonra Ukrayna müharibəsi fonunda çoxlu sayda Rusiya vətəndaşı Ermənistana köçərək orada rezident kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Bunun nəticəsində ölkəyə nağd rubl axını əhəmiyyətli dərəcədə artdı. Lakin həmin vəsaitlərin iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması əvvəlki qədər asan olmadı. Məhz buna görə də banklar balanslarında likvidliyi aşağı olan aktivlərin, o cümlədən nağd rublun həcmini azaltmağa çalışırlar. Bu proses vətəndaşlar və biznes nümayəndələri üçün də əlavə xərclər yaradır. Rusiyadan gələn turistlər, əmək miqrantları və rubl ilə işləyən şirkətlər valyuta mübadiləsi zamanı daha yüksək komissiyalar ödəməli olurlar. Bu isə xüsusilə kiçik sahibkarların əməliyyat xərclərinin artmasına səbəb ola bilər. Bu məsələ ilk növbədə iqtisadi xarakter daşıyır. Son illərdə Rusiya beynəlxalq sanksiyalar fonunda regional hesablaşmalarda rublun payını artırmağa çalışırdı. Lakin mövcud vəziyyət göstərir ki, valyutanın beynəlxalq dövriyyəsinin genişlənməsi təkcə siyasi qərarlarla mümkün deyil. Bunun üçün bazarda real tələbat da olmalıdır. Xarici banklar iqtisadi cəhətdən cəlbedici olmayan valyutanı uzunmüddətli perspektivdə istifadə etməkdə maraqlı olmurlar. Bu tendensiya davam edərsə, Avrasiya İqtisadi Birliyi ölkələrində hesablaşmalarda milli valyutaların, eləcə də ABŞ dolları və Çin yuanının payının artması qaçılmaz görünür. Bu isə Rusiyanın regiondakı maliyyə təsirinin müəyyən dərəcədə zəifləməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, baş verənləri Rusiyanın iqtisadi təsirinin kəskin azalması kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Çünki region ölkələrinin ticarət əlaqələri, enerji əməkdaşlığı və pul köçürmələri, o cümlədən Azərbaycanla münasibətlər hələ də böyük ölçüdə Rusiya iqtisadiyyatı ilə bağlıdır. Azərbaycana gəlincə, düşünmürəm ki, bu prosesin birbaşa və ciddi mənfi təsirləri olsun. Ölkəmiz Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvü deyil və bank sistemimiz rubl dövriyyəsindən ciddi şəkildə asılı deyil. Bununla belə, Rusiya ilə ticarət aparan şirkətlər üçün hesablaşma xərclərinin artması mümkündür. Bəzi əməliyyatlar hələ də rubl ilə həyata keçirildiyindən, əlavə komissiyalar və valyuta risklərinin artması müəyyən dolayı təsirlər yarada bilər.
Qısaca desək, baş verənlər rublun böhranından daha çox onun beynəlxalq dövriyyəsinin məhdudlaşmasının və region ölkələrinin valyuta siyasətində yeni mərhələyə keçidinin bariz göstəricisidir".
Cavanşir Abbaslı
Musavat.com
