Anomal istilərin ardınca dünyanın müxtəlif bölgələrində ekstremal hava hadisələri bir-birini əvəz edir. ABŞ-nin Atlantik okeanı sahillərində yerləşən bir sıra ştatlarında leysan yağışları və daşqınları həyatı iflic edib.
Nyu-Yorkda xüsusilə Bruklin və Kvins rayonları su altında qalıb, küçələr çaya çevrilib, nəqliyyatın hərəkətində ciddi problemlər yaranıb, onlarla ağac aşıb. Şəhər meri Zöhran Mamdani sakinləri əvvəlcədən daşqın təhlükəsi ilə bağlı xəbərdar etsə də, əlverişsiz hava şəraiti yüzlərlə aviareysin təxirə salınmasına və şəhər infrastrukturunun iflic olmasına səbəb olub.
Nyu-Yorkda müşahidə edilən leysan yağışları və daşqınlar bir daha göstərdi ki, dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələri belə təbii fəlakətlər qarşısında aciz qala bilir. İqlim dəyişikliklərinin yaratdığı ekstremal hava hadisələri artıq lokal problem deyil, qlobal təhlükəyə çevrilib. Son həftələr ərzində ABŞ, Türkiyə, İtaliya, Çin və digər ölkələrdə baş verən daşqınlar bunu bir daha təsdiqləyir.
Bir neçə gün əvvəl Türkiyənin İstanbul şəhərində yağan intensiv yağışlar nəticəsində yollar və tunellər su altında qalıb. Avtomobillər küçələrdə hərəkətsiz vəziyyətdə qalıb, bəzi metro və metrobus marşrutlarında fasilələr yaranıb. Xüsusilə Avropa yaxasında yerləşən rayonlarda yaşayış binalarının zirzəmilərini su basıb, xilasetmə xidmətləri yüzlərlə müraciətə cavab verib.
İtaliyanın şimalında güclü yağışlar daşqınlara səbəb olub. Lombardiya, Veneto və Emiliya-Romanya bölgələrində çaylar məcrasından çıxıb, yollar bağlanıb, kənd təsərrüfatına ciddi ziyan dəyib. Bəzi yaşayış məntəqələrində insanlar təxliyə olunub, dəmir yolu nəqliyyatında fasilələr yaranıb. Venesiya şəhərində isə su səviyyəsinin yüksəlməsi yenidən daşqın riskini artırıb.
Ən ağır vəziyyət isə Çinin cənubunda qeydə alınıb. "Maysak" tayfununun gətirdiyi leysan yağışları nəticəsində Quanşi-Çjuan Muxtar Rayonunda bəndlər yarılıb, yaşayış məntəqələri su altında qalıb. Rəsmi məlumata görə, azı 4 nəfər ölüb, bir neçə nəfər itkin düşüb. On minlərlə sakin təhlükəsiz ərazilərə təxliyə edilib.
Hubey və Hunan əyalətlərində də daşqınlar, torpaq sürüşmələri və güclü küləklər vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb. Bir sıra bölgələrdə fövqəladə vəziyyət rejimi elan edilib.
Son həftələr Almaniya, Fransa, Avstriya və İsveçrənin bəzi bölgələrində də intensiv yağışlar çayların daşmasına, yaşayış məntəqələrinin su altında qalmasına səbəb olub.
Meteoroloqlar bildirirlər ki, Aralıq dənizi hövzəsində havanın temperaturunun rekord səviyyəyə yüksəlməsi atmosferdə rütubətin artmasına, nəticədə isə daha güclü leysanların formalaşmasına gətirib çıxarır.
Azərbaycan Milli Hidrometeorologiya Xidməti də son günlər ölkə ərazisində intensiv yağışlar, sel və daşqın təhlükəsi ilə bağlı xəbərdarlıqlar yayıb. Dağlıq və dağətəyi rayonlarda qısamüddətli, lakin güclü yağışların sel və daşqınlara səbəb ola biləcəyi bildirilib.
İqlim dəyişiklikləri fonunda ekstremal hava hadisələrinin tezliyi və intensivliyi artır. Bu səbəbdən artıq söhbət hansı ölkənin inkişaf etmiş və ya zəif olmasından getmir.
Nyu-Yorkun göydələnləri, İstanbulun milyonluq infrastrukturu, İtaliyanın müasir şəhərləri və ya Çinin nəhəng bəndləri – heç biri təbiətin qarşısında tam təminat yarada bilmir.
Son hadisələr göstərir ki, XXI əsrdə daşqınlar artıq yalnız tropik ölkələrin problemi deyil. İqlim dəyişikliyi dünyanın müxtəlif nöqtələrində ekstremal yağıntıları artırır və heç bir ölkə bu riskdən tam sığortalanmayıb.
Əsas məsələ fəlakətlərin tam qarşısını almaq deyil, onların təsirini minimuma endirəcək dayanıqlı infrastrukturun qurulması, erkən xəbərdarlıq sistemlərinin gücləndirilməsi və əhalinin hazırlıq səviyyəsinin artırılmasıdır. Bu isə artıq bütün dövlətlər üçün təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib.
Nuray Əlizadə
Musavat.com
