Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin gücləndirilməsi istiqamətində növbəti addım atılıb.
Yerli medianın məlumatına görə, Yunanıstan parlamentinin aidiyyəti komitəsi Kanadanın “Geospectrum Technologies” şirkətindən dörd ədəd M660 hidroakustik sisteminin alınmasını təsdiqləyib.
Dəyəri 24 milyon avro olan müqavilə çərçivəsində alınacaq avadanlıqlar Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin MEKO tipli freqatlarının modernləşdirilməsində istifadə ediləcək.
Yeni sistemlər sualtı hədəflərin aşkarlanması və izlənməsini, eləcə də dənizdə müşahidə və nəzarət imkanlarının artırılmasını təmin edəcək.
Qərarın Türkiyə ilə Egey və Şərqi Aralıq dənizində davam edən fikir ayrılıqları və regional gərginlik fonunda qəbul edildiyi bildirilir.
Mövzu ilə bağlı ehtiyatda olan türkiyəli general Yücel Karauz Musavat.com-a danışıb. General qeyd edib ki, Yunanıstanın MEKO sinifli freqatlarının modernləşdirilməsi çərçivəsində M660 hidroakustik sistemlərini alması, ilk növbədə sualtı hədəflərin aşkarlanması və izlənməsi imkanlarını artırmağa yönəlmiş texniki modernləşdirmə addımıdır:
"Bu qərar Yunanıstanın son illərdə həyata keçirdiyi genişmiqyaslı dəniz qüvvələrinin yenilənməsi proqramının tərkib hissəsidir. Egey və Şərqi Aralıq dənizində gərginliyin əsas səbəblərindən biri isə Kontinental şelf və Müstəsna İqtisadi Zona (EEZ) mübahisələridir.
Burada ən vacib problem dəniz səlahiyyət zonalarının müəyyən edilməsidir. Yunanıstan adaların da tam EEZ və kontinental şelf hüququ yaratdığını müdafiə edir. Türkiyə isə Egey dənizinin coğrafi xüsusiyyətlərini və Anadolu sahillərinə çox yaxın adaların vəziyyətini nəzərə alaraq fərqli hüquqi yanaşma irəli sürür.
Digər səbəb isə ərazi suları məsələsidir. Hazırda hər iki ölkənin Egey dənizində ərazi suları 6 dəniz milidir. Yunanıstanın bunu 12 milədək genişləndirmək hüququnu gündəmə gətirməsi Ankara tərəfindən strateji təhlükə kimi qiymətləndirilir. Türkiyə uzun illərdir belə addımı “casus belli”, yəni, müharibə səbəbi hesab etdiyini bildirir.
Adaların silahlandırılması da səbəblərdən biridir. Türkiyə bəzi Egey adalarının beynəlxalq müqavilələrə əsasən silahsızlaşdırılmış statusda olmalı olduğunu bildirir. Yunanıstan isə təhlükəsizlik səbəblərini əsas gətirərək bu adalarda müdafiə imkanlarını artırır.
Bundan başqa, Şərqi Aralıq dənizində təbii qaz və enerji yataqları ilə bağlı rəqabət son 10 ildə gərginliyi artıran əsas amillərdən biri olub. Dəniz sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi enerji layihələrinin gələcəyinə birbaşa təsir göstərir.
Kipr məsələsi də bura daxildir. Məlum olduğu kimi Kipr problemi Yunanıstan–Türkiyə münasibətlərində əsas strateji mübahisələrdən biri olaraq qalır. Şərqi Aralıq dənizindəki enerji və təhlükəsizlik hesablamaları da Kiprlə sıx bağlıdır".
Yücel Karauzun fikrincə, Türkiyənin birbaşa hərbi reaksiya verməsi ehtimalı aşağıdır:
"Çünki M660 sistemi hücum silahı deyil, aşkarlama və müşahidə sistemidir. Türkiyə artıq Egey və Aralıq dənizində ciddi sualtı imkanlara malikdir.
Həmçinin Türk Hərbi Dəniz Qüvvələrinin inventarında yeni nəsil Reis-class submarine sualtı qayıqları, MİLGEM layihələri və inkişaf etmiş sonar sistemləri mövcuddur. Buna görə Ankara daha çox öz modernləşdirmə proqramlarını sürətləndirməyə çalışacaq. Diplomatik baxımdan isə Ankara ehtimal ki, NATO daxilində hərbi balansın qorunmasının vacibliyini vurğulayacaq, Egey və Şərqi Aralıq dənizində status-kvonun dəyişdirilməsinə qarşı bəyanatlar verəcək, ikitərəfli dialoq mexanizmlərinin davam etdirilməsini müdafiə edəcək, silahlanma yarışının regiona fayda vermədiyini önə çıxaracaq. Son aylarda həm Rəcəb Tayyib Ərdoğan, həm də Kyriakos Mitsotakis münasibətlərin idarə olunması və dialoqun davam etdirilməsi istiqamətində siyasi iradə nümayiş etdiriblər".
Strateji qiymətləndirməyə gəldikdə, general qeyd edib ki, bu alış təkbaşına Egey və Şərqi Aralıq dənizində qüvvələr balansını dəyişdirəcək səviyyədə deyil:
"Lakin o, Yunanıstanın son illərdə Belharra freqatları, Rafale döyüş təyyarələri, F-35 proqramı, MEKO freqatlarının modernləşdirilməsi kimi addımlarla həyata keçirdiyi ümumi hərbi modernləşmə strategiyasının növbəti həlqəsidir.
Türkiyə baxımından əsas məsələ M660 sonarlarının özü deyil, Yunanıstanın Egey və Şərqi Aralıq dənizində sualtı müşahidə şəbəkəsini mərhələli şəkildə genişləndirməsidir. Bu isə xüsusilə sualtı qayıqların fəaliyyəti, enerji infrastrukturlarının qorunması və dəniz nəzarəti baxımından diqqətlə izlənəcək bir inkişafdır".
Xalidə Gəray
Musavat.com
