ABŞ mətbuatında İranın dövlətə bağlı “Mehr” agentliyinə istinadən yayılan məlumat beynəlxalq siyasi gündəmi yenidən hərəkətə gətirib. Agentliyin adını açıqlamadığı rəsmi mənbəyə istinadən bildirdiyinə görə, İran və ABŞ arasında hazırlanan “anlaşma memorandumu” layihəsində Tehranın nüvə silahı hazırlamamaq öhdəliyi, regional hərbi əməliyyatların dayandırılması, Hörmüz boğazının açılması və genişmiqyaslı danışıqlar prosesi kimi maddələr yer alır.
Lakin indiyədək bu iddialar nə Vaşinqton, nə də müstəqil beynəlxalq mənbələr tərəfindən təsdiqlənib.
Musavat.com bildirir ki, məqalədə iddia olunur: müzakirə edilən layihə nüvə məsələsini və Yaxın Şərqin təhlükəsizlik arxitekturasını əhatə edən geniş paket razılaşmasıdır. Sənəddə guya aşağıdakı əsas bəndlər yer alır:
* İranın heç vaxt nüvə silahı istehsal etməyəcəyi barədə öhdəlik;
* Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dayandırılması;
* Hörmüz boğazının 30 gün ərzində yenidən tam açılması;
* İranın nüvə proqramı üzrə yekun saziş üçün 60 günlük danışıqlar mərhələsi;
* ABŞ sanksiyalarının mərhələli şəkildə dayandırılması;
* Dondurulmuş 24 milyard dollar məbləğində İran aktivlərinin qaytarılması;
* ABŞ hərbi qüvvələrinin İran ətrafındakı bölgələrdən çıxarılması.
Bu maddələrin bir qismi, xüsusilə ABŞ ordusunun regiondan çıxarılması və sanksiyaların tam dayandırılması kimi şərtlər beynəlxalq münasibətlər praktikasında son dərəcə mürəkkəb və uzunmüddətli razılaşmalar tələb edən məsələlər kimi qiymətləndirilir.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp iyunun 11-də verdiyi açıqlamada İranla “möhtəşəm razılaşma” əldə olunduğunu bildirib və sənədin yaxın günlərdə imzalana biləcəyini qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, İran heç vaxt nüvə silahına sahib olmayacağı ilə bağlı razılıq verib.
Ağ Ev isə hələlik razılaşmanın məzmunu və ya hüquqi çərçivəsi barədə əlavə məlumat yaymayıb.
“Mehr” agentliyinin məlumatında həmçinin İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsünə istinadən bildirilir ki, sənədin qüvvəyə minməsi üçün ölkə rəhbərliyinin yekun təsdiqi tələb olunur.
Bununla belə, İran rəsmilərinin açıq və təsdiqlənmiş bəyanatı hələlik yoxdur. Bu səbəbdən yayılan məlumatların doğruluğu sual altındadır.
Xüsusilə Hörmüz boğazının açılması və ABŞ sanksiyalarının dayandırılması kimi maddələr uzun illərdir İran–Qərb münasibətlərində əsas gərginlik nöqtələri hesab olunur. Bu mövzular təkcə ikitərəfli deyil, həm də qlobal enerji təhlükəsizliyi baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır.
Buna görə də ekspertlər hesab edirlər ki, əgər belə bir sənəd mövcuddursa, onun memorandum mərhələsindən real sazişə çevrilməsi ciddi siyasi kompromislər tələb edəcək.
Hazırda ortaya çıxan mənzərə daha çox diplomatik siqnal və informasiya sızması xarakteri daşıyır. Nə ABŞ, nə də İran bu iddiaları rəsmi şəkildə təsdiqləyib.
Bu isə o deməkdir ki, “möhtəşəm razılaşma” kimi təqdim edilən proses ya hələ ilkin danışıqlar mərhələsindədir, ya da tərəflər informasiya müharibəsi çərçivəsində siyasi mövqelərini gücləndirməyə çalışırlar.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
