Tarix bəzən elə fiqurlar yetişdirir ki, onların dedikləri yalnız yaşadıqları dövr üçün deyil, gələcək onilliklər üçün də siyasi kompas rolunu oynayır.
Musavat.com bildirir ki, Çeçen-İçkeriya Respublikasının Prezidenti, mərhum general Cövhər Dudayev məhz belə şəxsiyyətlərdən idi. Onun 1990-cı illərin ortalarında verdiyi müsahibələr, səsləndirdiyi siyasi proqnozlar bu gün – Rusiya–Ukrayna müharibəsinin fonunda – xüsusi aktuallıq və məna kəsb edir.
1995-ci ildə, Birinci Çeçen müharibəsinin ən qızğın çağında Dudayevin dedikləri o dövr üçün bəlkə də radikal, emosional və ya həddindən artıq sərt görünürdü. Lakin zaman keçdikcə aydın oldu ki, bu sözlər emosiyanın yox, dərin hərbi-siyasi təhlilin məhsulu imiş.
Ukrayna – Kremlin dəyişməyən strateji hədəfi
Cövhər Dudayev açıq şəkildə bildirirdi ki, Rusiya imperiya təfəkküründən heç vaxt imtina etməyib və etməyəcək. Onun fikrincə, Moskva üçün Ukrayna sadəcə qonşu dövlət deyil, imperiya layihəsinin mərkəzi sütunlarından biridir. Dudayev deyirdi ki, Rusiya Ukraynanı itirdiyi təqdirdə, özünü imperiya kimi təsdiqləyə bilməz.
Bu baxımdan o, bir cümlə ilə gələcək müharibənin anonsunu vermişdi:
“Ukrayna hələ Rusiyayla böyük bir savaşda üz-üzə gələcək.”
Dudayevin fikrincə, Moskvanın Ukraynanı “slavyan birliyi”, “ortaq tarix” və “qardaş xalqlar” şüarları ilə öz orbitinə qaytarmaq cəhdləri sonda mütləq zorakılıqla nəticələnəcəkdi. Çünki Ukrayna müstəqil dövlət kimi mövcud olduqca, bu, Kremlin imperial ambisiyalarına zidd idi.
Krım: əvvəlcədən cızılmış münaqişə xətti
Dudayevin müsahibələrində xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri Krımla bağlı dedikləri idi. O, Rusiya Baş Qərargahında hazırlanmış hərbi-siyasi xəritələrdən danışır və bu xəritələrdə Krımın xüsusi işarələndiyini vurğulayırdı.
Onun sözlərinə görə, Krım yalnız strateji hərbi baza deyil, həm də gələcək qarşıdurmaların başlanğıc nöqtəsi kimi nəzərdə tutulurdu. Dudayev açıq deyirdi ki, bu yarımadada “böyük və qanlı qarşıdurma” qaçılmazdır. Bu xəbərdarlıq 2014-cü ildə Krımın ilhaqı, daha sonra isə 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğal fonunda demək olar ki, bir-birini tamamlayan hadisələr zəncirinə çevrildi.
“Rusizm” – dövlət yox, ideologiya
Cövhər Dudayev Rusiyanı sadəcə bir dövlət kimi deyil, ideoloji bir sistem kimi xarakterizə edirdi. O, bu sistemi xüsusi terminlə – “rusizm” adlandırırdı. Dudayevə görə, rusizm ekspansionizmə, başqa xalqların iradəsini sındırmağa, onların dövlətçilik hüququnu inkar etməyə söykənən ideologiyadır.
Bu ideologiya dəyişən liderlərə baxmayaraq, dəyişmir. Çar Rusiyası dövründə də, Sovet İttifaqı zamanında da, postsovet Rusiyasında da mahiyyət eyni qalır: təsir dairəsini genişləndirmək, qonşuları tabe etmək, müqavimət göstərənləri isə zorla cəzalandırmaq.
Çeçenistan – böyük planın başlanğıcı
Dudayev açıq şəkildə bildirirdi ki, Çeçenistan müharibəsi lokal problem deyil. Onun fikrincə, bu münaqişə Moskvanın daha böyük planlarının ilk mərhələsi idi. Əgər Rusiya Çeçenistanda uğur qazanarsa, bu, digər regionlar üçün də presedent yaradacaqdı.
O, bu zənciri belə təsvir edirdi: Qafqaz → Baltikyanı ölkələr → Orta Asiya → Ukrayna. Yəni Rusiya üçün Çeçenistan sadəcə bir respublika yox, gələcək genişlənmənin sınaq meydanı idi.
“Slavyan qardaşlığı” – asılılıq üçün pərdə
Dudayevin ən kəskin tənqidlərindən biri də “slavyan qardaşlığı” anlayışına yönəlmişdi. O deyirdi ki, bu termin mədəni və tarixi birlik adı altında siyasi və hərbi asılılıq yaratmaq üçün istifadə olunur. Ukrayna və Belarusun “qardaş xalq” kimi təqdim edilməsi əslində onların suverenliyini ləğv etməyə hesablanmış siyasətin ideoloji örtüyüdür.
Zamanın təsdiqlədiyi xəbərdarlıq
Bu gün – Krımın ilhaqından, Donbas savaşından və Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğaldan sonra – Cövhər Dudayevin 22–30 il öncə dedikləri artıq proqnoz yox, reallığın erkən təsviri kimi görünür. Onun çıxışları regionun təhlükəsizlik mənzərəsini əvvəlcədən göstərən, Kreml siyasətinin mahiyyətini açan ciddi siyasi xəbərdarlıq idi.
Dudayev təkcə Çeçenistanın lideri deyildi. O, postsovet məkanında baş verəcək böyük toqquşmaların konturlarını görən və bunu açıq deməkdən çəkinməyən nadir siyasi- hərbi strateqlərdən biri idi. Bu baxımdan onun irsi bu gün də oxunur, müzakirə olunur və təsdiqlənir.
Musavat.com
