Trampın ikinci dönəmi fonunda transatlantik münasibətlərdə yaranan çatlar artıq müvəqqəti böhran deyil, yeni siyasi reallıq kimi qəbul olunur.
Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə CNN telekanalı tərəfindən maraqlı analitik təhlil aparılıb.
Kanalın məlumatına əsasən, ABŞ-nin aparıcı Demokrat siyasətçilərinin bir çoxu Münxen Təhlükəsizlik Konfransına prezidentlik ambisiyaları ilə gəlsələr də, hətta 2028-ci ildə onlardan biri Ağ Evə qayıtsa belə, artıq 1940-cı illərdən bəri hər Amerika prezidentinin daşıdığı “azad dünyanın lideri” titulunu bərpa edə bilməyəcəyi ehtimalı açıq şəkildə müzakirə olunur.
Kaliforniya qubernatoru Gevin Nyusom CNN-ə müsahibəsində etiraf edib ki, Avropa liderləri transatlantik alyansa dəyən zərərin geri dönməz olduğunu düşünürlər.
Nyu-Yorkdan olan konqresmen Aleksandriya Okasio-Kortes isə solçu populist xarici siyasət platformasını təqdim etmək niyyətində olsa da, Tayvanla bağlı suala cavab verərkən tərəddüdlü çıxışı səbəbindən diqqət mərkəzinə düşüb. Onun ABŞ-nin Çin hücumu halında Tayvanı hərbi yolla müdafiə edib-etməyəcəyi barədə suala qeyri-müəyyən cavabı sosial şəbəkələrdə tənqid dalğası yaradıb və xarici siyasət sahəsində hazırlıqsız olduğu barədə fikirləri gücləndirib.
Bir sıra Demokrat senatorlar isə Danimarkanın baş naziri ilə görüş zamanı çətin vəziyyətlə üzləşiblər. Respublikaçı senator Lindsi Qremin Trampın Qrenlandiya ilə bağlı planlarından geri çəkilmədiyini nəzərdə tutan sərt açıqlamaları Demokratların vəziyyəti yumşaltmaq cəhdlərini kölgədə qoyub.
Konfransın açılışında Almaniya kansleri Fridrix Mers Avropanın yeni reallığını açıq şəkildə ifadə edib:
“Avropa ilə ABŞ arasında uçurum yaranıb. ABŞ-nin liderlik iddiası ya sarsılıb, ya da artıq itirilib”.
Mersin Fransa ilə nüvə çəkindiriciliyi mövzusunda “məxfi danışıqlar” apardığını bildirməsi isə Vaşinqtona şərtsiz etimadın artıq keçmişdə qaldığını göstərən mühüm siqnaldır.
Arizona ştatından Demokrat senator Mark Kelli bildirib ki, münasibətlər bərpa olunsa belə, əvvəlki etimadın geri qayıtması üçün nəsillər lazım olacaq. Onun sözlərinə görə, Avropada ABŞ-yə inam ciddi şəkildə sarsılıb.
Konfransın simvolik məqamlarından biri mərhum senator Con Makkeynin xatirəsi ilə bağlı olub. Vaxtilə Münxen konfransını “azad dünyanın” siyasi mərkəzinə çevirən Makkeynin sitatı bu il də zalın divarından asılıb: “Dünya nizamının süqutunu qəbul etmirəm. Qərbə inanıram və onun müdafiəsində dayanmalıyıq”.
Lakin bu il əsas səhnədə Makkeyn kimi fiqur olmayıb. Dövlət katibi Marko Rubio daha yumşaq tonlu çıxış etsə də, səfərdən əvvəl jurnalistlərə “köhnə dünya artıq yoxdur” deməsi Avropada narahatlıq doğurub.
Trampın ikinci dönəmi Avropanı yeni təhlükəsizlik arxitekturası barədə ciddi düşünməyə məcbur edib. ABŞ qoşunlarının Avropadan çıxarılması və ya Ukraynaya kəşfiyyat dəstəyinin dayandırılması hələ reallaşmayıb, lakin şübhə artıq siyasi atmosferi dəyişib.
Demokratlar isə bir tərəfdən Trampın reytinqinin azalmasını və aralıq seçkilərdə Konqresin aşağı palatasını geri almaq şansını vurğulayır, digər tərəfdən isə Avropanı inandırmağa çalışırlar ki, ABŞ tamamilə dəyişməyib.
“Avropa bizi dağıdıcı top kimi görür. Etibarsız sayırlar və bir çoxu hesab edir ki, əvvəlki halımıza qayıtmayacağıq”, - deyə Nyusom CNN-ə bildirib:
Konqresmen Ceyson Krou isə çıxışında qeyd edib ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra qurulan qaydalar sistemi sülh yaratmış olsa da, artıq işçi sinfinin gözləntilərini doğrultmur.
Bununla yanaşı, Avropada belə bir qənaət formalaşır ki, Trampın yenidən seçilməsi təsadüfi hadisə deyil və ABŞ-də baş verən dəyişikliklər struktur xarakter daşıyır.
Kansler Mers çıxışında bunu belə ifadə edib:
“Hüquq və qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizam dağılma prosesindədir. Bu nizam – ən yaxşı vaxtlarında belə qüsurlu olsa da – artıq əvvəlki formada mövcud deyil”.
Beləliklə, Münxen konfransı təkcə təhlükəsizlik müzakirələrinin deyil, həm də post-amerikan dövrü ilə bağlı narahatlığın simvoluna çevrilib. ABŞ-də Demokratlar 2028-ci ili gözləyir, Avropa isə sabahın təhlükəsizlik modelini özü qurmaq zərurəti ilə üz-üzə qalıb.
Musavat.com
