Hindistanda siqhlərə qarşı törədilmiş kütləvi qətllərdən 42 il ötür.
Musavat.com xatırladır ki, 1984-cü ilin 3-6 iyun tarixlərində baş verən proseslər Hindistan tarixində siyasi, dini və ictimai baxımdan ən ağır və ən mübahisəli dövrlərdən biri kimi yadda qalıb.
Məlumata görə, bu proseslərin mərkəzində dayanan əsas hadisə 3-6 iyun 1984-cü ildə həyata keçirilmiş “Operation Blue Star” hərbi əməliyyatıdır. Həmin günlərdə Hindistan ordusu Amritsar şəhərində yerləşən siqh dininin ən müqəddəs məkanlarından biri sayılan kompleksinə daxil olaraq silahlı separatçı qruplara qarşı hərbi əməliyyat keçirdi.
Siqh monoteist dinlərdən biridir və təxminən 15–25 milyon arasında ardıcılı olan böyük bir dini icmanı təmsil edir. Bu dinin əsası XV əsrdə Quru Nanak tərəfindən qoyulub, bərabərlik, ədalət, xidmət və insanlara hörmət prinsipləri üzərində formalaşıb. Siqh kişiləri ənənəvi olaraq “beş K” (Kesh, Kangha, Kara, Kaçera, Kirpan) simvolik atributlarını daşıyır və bu, onların dini kimliyinin mühüm hissəsi hesab olunur.
Rəsmi izahlara görə, “Operation Blue Star” əməliyyatının məqsədi silahlı qrupların zərərsizləşdirilməsi və təhlükəsizlik təhdidlərinin aradan qaldırılması idi. Lakin əməliyyatın məhz müqəddəs məkanda həyata keçirilməsi, ağır hərbi güc tətbiqi və nəticədə yaranan insan tələfatı siqh icması daxilində dərin qəzəb, etimadsızlıq və dini təhqir hissi yaratdı. Bu hadisə Hindistan dövlət strukturları ilə siqh icması arasında uzunmüddətli gərginliyin başlanğıcı kimi tarixə düşdü.
Hərbi əməliyyatdan sonra ölkədə siyasi vəziyyət daha da gərginləşdi və bu gərginlik 1984-cü ilin oktyabrında faciəvi kulminasiyaya çatdı. 31 oktyabr 1984-cü ildə Hindistanın baş naziri İndira Qandi öz siqh mühafizəçiləri Beant Singh və Satvant Singh tərəfindən öldürüldü. Bu hadisə ölkədə nəzarətdən çıxan kütləvi zorakılıq dalğasının başlanğıcı oldu.
Xüsusilə Dehli şəhərində və Hindistanın müxtəlif bölgələrində siqh icmasına qarşı genişmiqyaslı hücumlar həyata keçirildi. Evlər yandırıldı, mağazalar talan edildi, ibadət yerləri dağıdıldı, insanlar küçələrdə hədəf alındı və minlərlə insan zorla evlərindən didərgin salındı. Müxtəlif hesabatlara görə, yalnız Dehlidə təxminən 3 minə yaxın siqh öldürüldü, ümumi qurbanların sayının isə daha yüksək olduğu bildirilir.
Bu hadisələr yalnız insan itkisi ilə deyil, həm də sosial, iqtisadi və mədəni dağıntılarla yadda qaldı. Minlərlə ailə parçalandı, bizneslər məhv edildi, siqh icması uzun illər davam edən psixoloji travma və qorxu mühiti ilə üz-üzə qaldı. Zorakılıqların təşkilatlanmış xarakter daşıdığı, bəzi hallarda kütləvi şəkildə yönləndirildiyi barədə iddialar bu gün də ciddi müzakirə mövzusudur.
Hadisələrə münasibət isə kəskin fikir ayrılığı ilə xarakterizə olunur. İnsan hüquqları təşkilatları, tədqiqatçılar və siqh icmasının böyük bir hissəsi baş verənləri soyqırım, genosid kimi qiymətləndirir. Onların fikrincə, bu zorakılıqlar spontan iğtişaş deyil, məqsədli və sistemli şəkildə həyata keçirilmiş kütləvi cəza xarakteri daşıyıb.
Hindistan hökuməti isə uzun illər bu hadisələri “anti-Sikh riots” - yəni siqhlərə qarşı iğtişaşlar kimi təqdim edib. Bu yanaşma hadisələrin hüquqi və siyasi interpretasiyasını bu günə qədər mübahisəli saxlayır və beynəlxalq ictimai rəydə fərqli mövqelərin formalaşmasına səbəb olur.
Sonrakı illərdə bir sıra istintaqlar aparılıb, komissiyalar yaradılıb, müxtəlif siyasi fiqurlar və təşkilatçılar haqqında araşdırmalar başlanıb və bəzi şəxslər məsuliyyətə cəlb olunub. Buna baxmayaraq, siqh icmasının böyük bir hissəsi üçün ədalət hissi tam bərpa olunmayıb və məsuliyyətin tam şəkildə müəyyənləşdirilmədiyi düşünülür.
Siqh icması bu gün də hər il həmin faciəni anaraq qurbanların xatirəsini yaşadır, ədalət, tanınma və tarixi yaddaş çağırışlarını davam etdirir.
Bu mövzu beynəlxalq platformalarda da zaman-zaman gündəmə gətirilir. Bakı şəhərində də siqh icması ilə bağlı bir neçə beynəlxalq konfrans və müzakirə tədbiri təşkil olunub.
Bu çərçivədə Bakı Təşəbbüs Qrupunun hazırladığı videonu təqdim edirik:
Xalidə Gəray
Musavat.com
