Bir vaxtlar Rusiyanın Müdafiə Nazirliyi üçün çalışan, Moskvada təhsil alan və Rusiya vətəndaşlığı daşıyan Denis Ştilerman bu gün Ukraynanın Rusiya ərazisinin dərinliklərinə zərbələr endirən əsas uzaqmənzilli dronlarının yaradıcılarından biridir.
Musavat.com xarici agentliklərə istinadən xəbər verir ki, ABŞ-ın “The Atlantic” jurnalı Ukraynanın sürətlə böyüyən silah istehsalçısı “Fire Point” şirkətinin rəhbəri Denis Ştilerman haqqında geniş araşdırma dərc edib.
Məqalənin müəllifi Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski haqqında “Şoumen” kitabının müəllifi, jurnalist Saymon Şusterdir. 
Ştilerman Ukraynada mühəndis ailəsində doğulub və böyüyüb. 1991-ci ildə Moskva Fizika-Texnika İnstitutuna daxil olub, nəzəri fizika üzrə fərqlənmə diplomu alıb və kosmologiya üzrə ixtisaslaşıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra Moskvada qalıb. Təxminən 30 il Rusiyada yaşayan Ştilerman proqram təminatı, kompüter oyunları, daşınmaz əmlak və torpaq investisiyaları ilə məşğul olub.
Lakin onun bioqrafiyasının ən maraqlı hissəsi Rusiya hərbi strukturları ilə əməkdaşlığıdır.
Ştilermanın özünün müxtəlif müsahibələrdə dediyinə görə, 2000-ci illərdə o, Rusiya Müdafiə Nazirliyi ilə əməkdaşlıq edib. Onun Moskvanın hərbi elmi-tədqiqat institutlarından birində işlədiyi və ya podratçı olduğu bildirilir. Həmin institutda Vladimir Putinin məşhur “nüvə çamadanı” üçün avadanlıqların hazırlanması ilə bağlı işlər də aparılıb.
Ştilerman ukraynalı jurnalist Dmitri Qordona müsahibəsində 2007-ci ilin əvvəlində Rusiya Müdafiə Nazirliyi üçün qoşunların avtomatlaşdırılmış idarəetmə sisteminin konsepsiyasını hazırlamasının istənildiyini bildirib.
“Mən onu hazırladım. Allaha şükür ki, indiyə qədər tətbiq etməyiblər. Əks halda hər şey tamamilə başqa ssenari üzrə inkişaf edə bilərdi”, – deyə Ştilerman bildirib.
O, 2008-ci ildə Rusiya-Gürcüstan müharibəsi başlayandan sonra Rusiya Müdafiə Nazirliyi ilə münasibətlərini kəsdiyini bildirir. Buna baxmayaraq, daha bir neçə il Rusiyada yaşamağa və bizneslə məşğul olmağa davam edib.
Ştilerman həm Ukrayna, həm də Rusiya vətəndaşlığına sahib olub. Onun Rusiya pasportu Danilov soyadı ilə verilib. Ştilermanın sözlərinə görə, atası sovet dövründə yəhudi mənşəyini gizlətmək və ali məktəbə daxil olmaqda problemlə üzləşməmək üçün vaxtilə bu soyadı götürmüşdü.
2016-cı ildə Ştilerman Rusiya vətəndaşlığından məhrum edilib. O, bunu Avromaydana göstərdiyi yardımla, keçmiş həyat yoldaşının müraciəti və FSB-nin təzyiqləri ilə əlaqələndirib.
Ştilermanın iddiasına görə, Rusiya təhlükəsizlik qüvvələri ondan 23 milyon dollar tələb edib, pulu verməkdən imtina etdikdən sonra isə 2018-ci ildə altı ay istintaq təcridxanasında saxlanılıb. Cinayət işi müflis olmuş quşçuluq müəssisəsindən torpaq alınması ilə bağlı olub. “The Atlantic” Ştilermanın təqdim etdiyi sənədləri araşdırdığını və işin sonradan ona ittiham irəli sürülmədən bağlandığını yazır.
2019-cu ildə Ştilerman Rusiyanı tərk edərək Ukraynaya köçüb və Danilov soyadından imtina edib.
2022-ci ildə isə memar İrina Terex və məktəb yoldaşı Yeqor Skalıqa ilə birlikdə “Fire Point” silah şirkətini yaradıb. Ştilermanın sözlərinə görə, şirkətin qurulmasına Rusiyada daşınmaz əmlak əməliyyatlarından qazandığı bir neçə milyon dolları yatırıb.
Şirkətin yüksəlişi son dərəcə sürətli olub. 2022-ci ilin sonunda “Fire Point” ilk uzaqmənzilli pilotsuz uçuş aparatını hazırlayıb, 2023-cü ildə Ukrayna ordusuna dron satmağa başlayıb, 2024-cü ildə isə dövlət müqavilələrindən artıq milyardlarla qrivna əldə edib.
“The Atlantic” yazır ki, hazırda Ukraynanın Rusiya ərazisinin dərinliklərinə zərbələr üçün istifadə etdiyi uzaqmənzilli dronların böyük hissəsini məhz “Fire Point” istehsal edir.
2026-cı ilin iyununda Rusiya neft emalı zavodlarına intensiv dron hücumları fonunda Zelenski şirkətin mühəndislərinə açıq şəkildə təşəkkür edib və onların hazırladığı dronların 3 min kilometr məsafədəki hədəflərə çata bildiyini söyləyib.
Lakin “Fire Point”in inanılmaz sürətlə böyüməsi Ukraynada başqa bir sual da yaradıb: şirkətin uğurunun arxasında texnologiya dayanır, yoxsa siyasi əlaqələr?
Ştilermanın tərəfdaşı Yeqor Skalıqa 2022-ci ilə qədər kino prodüseri olub. Onun müştəriləri arasında vaxtilə Zelenskinin də ortaq olduğu “Kvartal 95” studiyası yer alıb. Studiyanın digər tanınmış ortaqlarından biri Zelenskinin yaxın dostu Timur Mindiç olub.
2026-cı ilin aprelində “Ukrainskaya pravda”nın dərc etdiyi dinləmə materiallarında Mindiçin o zamankı müdafiə naziri Rustem Umerov qarşısında “Fire Point”ə kömək göstərilməsi üçün vasitəçilik etdiyi iddia olunurdu. Mindiç şirkətin dövriyyə vəsaiti çatışmazlığından şikayət edib və dövlət müqavilələri üzrə ödənişlərin sürətləndirilməsini istəyib.
Bu fakt Mindiçin “Fire Point”in gizli sahibi və ya benefisiarı olması barədə şübhələr yaradıb. Həm Mindiç, həm də Ştilerman bunu rədd edib.
Ştilermanın sözlərinə görə, Mindiç şirkətlə 2024-cü ildə maraqlanmağa başlayıb. Həmin vaxt “Fire Point” dronu Ukrayna ordusu və ABŞ səfirliyinin təşkil etdiyi qapalı sınaqlarda yüksək nəticə göstərib.
İlin sonunda Mindiç “Fire Point”in 50 faizini 100 milyon dollara almaq barədə razılığa gəlib. Lakin BƏƏ-nin müdafiə sənayesi nəhəngi “Edge Group” şirkətin cəmi üçdəbir hissəsi üçün 700 milyon dollardan artıq təklif verib.
Ştilermanın sözlərinə görə, “Fire Point” sonda hər iki təklifdən imtina edib.
Bununla belə, Mindiçlə münasibətlər davam edib. Ştilerman bildirir ki, Mindiç əlaqələrindən istifadə edərək şirkətə Ukrayna arxivlərində saxlanılan sovet raket texnikasının çertyojlarını əldə etməkdə kömək edib.
Bu sənədlər “Fire Point” mühəndislərinə sovet S-300 və onun müasir Rusiya analoqu S-400 sistemlərinin quruluşunu öyrənməyə imkan verib. Şirkət bunun əsasında uzaqmənzilli hava hücumundan müdafiə üçün raket-ələkeçirici hazırlayır. Yeni sistem “Freya” adlandırılıb.
2025-ci ildə Mindiç ətrafında yaranmış böyük korrupsiya qalmaqalı və onun ölkədən qaçması “Fire Point”i də diqqət mərkəzinə gətirib. Bunun ardınca Ştilerman Moskvada yaşayan keçmiş həyat yoldaşını və iki uşağını təhlükəsiz yerə aparıb və şirkətini korrupsiya şübhələrindən müdafiə etmək üçün mediada daha fəal görünməyə başlayıb.
Hazırda Ukrayna hüquq-mühafizə orqanlarının “Fire Point”ə qarşı rəsmi ittihamının olmadığı bildirilir.
Ştilerman siyasi əlaqələrin şirkətin yüksəlişində müəyyən rol oynadığını inkar etmir, lakin əsas üstünlüyün məhsulun özündə olduğunu bildirir.
Onun strategiyası mümkün qədər ucuz və kütləvi istehsal edilə bilən uzaqmənzilli dronlar yaratmaqdır.
“Onlar uzun müddət istifadə üçün nəzərdə tutulmayıb. Sadəcə 15 saat uçmalıdırlar. Bundan artıq hər şey boş yerə pul xərcləməkdir”, – Ştilerman deyir.
“Fire Point”in 2025-ci ilin yayında təqdim etdiyi “Flamingo” qanadlı raketi də eyni “ucuz və effektiv” prinsipi əsasında hazırlanıb. Onun prototipində sovet istehsalı “Strij” kəşfiyyat pilotsuz aparatının konsepsiyasından istifadə edildiyi, raketin istehsalında isə reaktiv təyyarə mühərriklərinin tətbiq olunduğu bildirilir.
Şirkət 2025-ci ilin sonunadək gündə yeddi “Flamingo” raketi istehsal etməyi planlaşdırsa da, hazırkı istehsal gücü bunun yarısından da azdır.
Ştilerman isə əsas ümidlərini “Freya” hava hücumundan müdafiə sistemi üçün hazırlanan FP-7.x raket-ələkeçiricisinə bağlayır.
“Freya” ABŞ-ın “Patriot” sisteminin daha ucuz alternativi kimi təqdim edilir və gələcəkdə ümumavropa hava müdafiə “qalxanı”nın elementlərindən birinə çevrilə bilər. Ukrayna və doqquz Avropa İttifaqı ölkəsi bir neçə həftə əvvəl belə bir sistem yaratmaq niyyətlərini açıqlayıblar.
Avropa ilə ABŞ arasında fikir ayrılıqları fonunda Ştilerman Avropanı Vaşinqtondan müdafiə asılılığını azaltmağa və Ukraynanın müharibə təcrübəsinə əsaslanan öz müdafiə sənayesini qurmağa çağırır.
Onun bu barədə fikirləri isə kifayət qədər sərtdir:
“İndi birlikdə hərəkət edərək Amerikadan müstəqillik qazanmaq və Rusiya imperiyasını yandırmaq şansımız var. Haqqımda danışılan bütün cəfəngiyatlara görə bu fürsəti əldən verməyəcəyik”.
Beləliklə, təxminən 20 il əvvəl Rusiya Müdafiə Nazirliyi üçün hərbi idarəetmə sistemləri hazırlayan Denis Ştilerman bu gün Ukraynanın Rusiya ərazisinin minlərlə kilometr dərinliyindəki hədəflərə çata bilən silahlarının əsas istehsalçılarından birinə çevrilib.
Musavat.com
