““Dom-2”də ayrılan cütlüklərin dediyi kimi, “bizim tarixçəmiz bitdi”. Bu ifadə Qırğızıstan prezidenti Sadır Japarov və Dövlət Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin rəhbəri Kamçıbek Taşiyevin beş il yarım davam edən sarsılmaz ittifaqına aid edilir. Ölkə Putinin Medvedevlə etdiyi tipli “rokirovka” gözləyirdi, amma nəticədə keçmiş müttəfiqlər arasında açıq olmasa da, uzun müddət davam edəcək qarşıdurma yarandı”.
Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə “Novaya qazeta” yazır.
Bildirilir ki, Qırğızıstan siyasətində son illərin ən güclü ittifaqı sayılan Japarov–Taşiyev tandemi faktiki olaraq dağılmış sayılır. 2020 inqilabından sonra hakimiyyətə gələn bu duet ölkədə idarəetmə modelini dəyişərək prezident institutunu gücləndirmiş, parlamentin rolunu azaltmışdı. Bu sistem uzun müddət sabit görünürdü, lakin 2027 prezident seçkiləri yaxınlaşdıqca daxili rəqabət açıq mübarizəyə çevrildi.
Başlıca ziddiyyət hakimiyyətin gələcək bölgüsü ilə bağlıdır. Konstitusiyasına görə prezident yalnız 6 illik müddətə seçilə bilər. 2021-də qəbul edilən yeni Konstitusiya isə iki 5 illik müddət nəzərdə tutur. Japarov köhnə Konstitusiya ilə seçilsə də, yeni qaydalarla yenidən namizəd olmaq istəyir. Tənqidçilər isə bunun hüquqi manipulyasiya olduğunu deyirlər.
Bu fonda Taşiyevin tərəfdarları erkən seçkilər ideyasını gündəmə gətirdi. Ardınca prezident Taşiyevi və onun bir neçə yaxın adamını vəzifədən uzaqlaşdırdı, sərhəd xidməti və dövlət mühafizəsini də onun tabeliyindən çıxardı. Taşiyev qərarı “gözlənilməz” adlandırdı və tərəfdarlarını qarşıdurmadan çəkinməyə çağırdı.
Qırğızıstan siyasi tarixində prezidentlərin tez-tez devrildiyi nəzərə alınarsa, müşahidəçilər bu qarşıdurmanın gələcəkdə daha böyük siyasi böhrana çevrilə biləcəyini istisna etmirlər.
Taşiyevin vəzifədən uzaqlaşdırılması yalnız kadr dəyişikliyi deyil, güc strukturlarına nəzarət uğrunda mübarizə kimi qiymətləndirilir. Prezidentin onun tabeliyindəki strukturları parçalayaraq bir hissəsini birbaşa özünə tabe etdirməsi siyasi sistemdə qüvvələr balansını dəyişdi və faktiki olaraq təkhakimiyyətli modelin möhkəmləndiyini göstərdi.
Müşahidəçilər hesab edir ki, qarşıdurma hələ açıq fazaya keçməsə də, siyasi elita daxilində parçalanma riski qalır. Qırğızıstanın tarixində hakimiyyət dəyişikliklərinin tez-tez etirazlar və çevrilişlərlə baş verdiyini nəzərə alsaq, bu gərginlik gələcəkdə ölkənin daxili sabitliyi üçün əsas risk faktorlarından biri ola bilər.
Qeyd edək ki, Qırğızıstan Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) qurucu və aktiv üzvüdür, təşkilatın inteqrasiya proseslərində, o cümlədən enerji və mədəniyyət sahələrində fəal iştirak edir. Bişkek şəhəri TDT-nin bir çox yüksək səviyyəli görüşlərinə, o cümlədən energetika nazirlərinin iclaslarına ev sahibliyi edib. TDT-nin 2024-cü ildə qəbul edilən yeni bayrağında Qırğızıstan bayrağındakı günəş elementi də yer alır.
Musavat.com
